Ostatnie lata w Polsce to wyraźny renesans kolei. Rosnąca liczba pasażerów, rozwój połączeń dalekobieżnych i regionalnych oraz coraz większe zainteresowanie turystyką krajową sprawiają, że transport szynowy odgrywa coraz ważniejszą rolę w obsłudze ruchu turystycznego. Dotyczy to tak nowoczesnej kolei pasażerskiej, umożliwiającej szybkie podróże do najpopularniejszych miejsc wypoczynku, jak i kolei wąskotorowych pełniących funkcję atrakcji turystycznej oraz elementu dziedzictwa kulturowego i technicznego.
Dane Urzędu Transportu Kolejowego z lipca 2025 roku pokazują, że z usług kolei skorzystało w tym okresie skorzystało ponad 36,6 mln podróżnych, czyli o ponad 7 proc. więcej niż rok wcześniej. Wzrost liczby pasażerów szczególnie widoczny jest w okresie wakacyjnym, kiedy kolej staje się jednym z podstawowych środków transportu do miejscowości turystycznych.
W sezonie letnim znaczenie kolei wyraźnie wzrasta. Pociągi zapewniają dojazd do nadmorskich kurortów, górskich miejscowości, terenów jeziornych oraz atrakcji przyrodniczych. Szczególnie duże znaczenie mają połączenia sezonowe uruchamiane specjalnie z myślą o turystach. W rezultacie przewoźnicy kolejowi regularnie zwiększają liczbę połączeń w okresie wakacyjnym. Dobrym przykładem jest POLREGIO, które podczas wakacji 2025 przewiozło ponad 17,3 mln pasażerów — o niemal pół miliona więcej niż rok wcześniej. Również PKP Intercity notuje rekordowe wyniki przewozowe. W 2025 roku przewoźnik przewiózł ponad 89 mln pasażerów, co stanowi najlepszy rezultat w historii spółki. Ponadto, w tym okresie, wzrasta znaczenie integracji kolei z lokalnym transportem publicznym. W wielu regionach rozwijane są rozwiązania umożliwiające wygodne przesiadki pomiędzy pociągami, autobusami, komunikacją miejską czy systemami rowerów publicznych. Dzięki temu turyści coraz częściej mogą podróżować bez konieczności korzystania z samochodu. Takie rozwiązania szczególnie dobrze sprawdzają się w regionach nadmiernie obciążonych ruchem drogowym w sezonie letnim. Kolej pozwala ograniczać korki, zmniejszać emisję spalin i poprawiać dostępność komunikacyjną miejscowości turystycznych.
Osobnym, ale niezwykle ważnym elementem rynku turystycznego są koleje wąskotorowe. W wielu regionach Polski stały się one nie tylko środkiem transportu, ale przede wszystkim atrakcją samą w sobie.
Zabytkowy tabor, historyczne stacje, tradycyjna infrastruktura oraz wyjątkowy klimat podróży przyciągają tysiące turystów każdego roku. Koleje wąskotorowe organizują przejazdy retro, wydarzenia historyczne, pikniki rodzinne czy specjalne pociągi tematyczne. Dzięki temu pełnią również ważną funkcję edukacyjną i promocyjną.
Według danych Urzędu Transportu Kolejowego koleje wąskotorowe przewiozły w 2025 roku ponad 900 tys. pasażerów. Największy ruch tradycyjnie przypadał na miesiące wakacyjne, kiedy wiele linii funkcjonuje niemal wyłącznie na potrzeby ruchu turystycznego.
W wielu miejscowościach kolej wąskotorowa stała się jednym z głównych elementów lokalnej oferty turystycznej. Generowany przez nią ruch wspiera działalność hoteli, gastronomii, punktów usługowych oraz lokalnych atrakcji. Dla części regionów jest również istotnym narzędziem promocji i budowania rozpoznawalności.
