Kolej to dobra przestrzeń do nauki samodzielności
Polskie prawo nie wyznacza minimalnej granicy wieku, od której dziecko może podróżować pociągiem samodzielnie – jedynym istotnym ograniczeniem jest zakaz pozostawiania bez opieki dziecka do lat 7 w okolicznościach zagrażających jego bezpieczeństwu (art. 106 Kodeksu wykroczeń). Sama kolej ma też przewagę nad autem, jeśli chodzi o twarde dane: prawdopodobieństwo poważnego uszczerbku na zdrowiu podczas jazdy samochodem jest o ponad 90% większe niż podczas podróży pociągiem.
Co więcej, trasa kolejowa jest z góry określona i rodzic może ją monitorować. Stacje są wyraźnie oznaczone, a w pociągu i na stacjach – poza maszynistą – zawsze obecny jest konduktor oraz Straż Ochrony Kolei, do których dziecko może zwrócić się o pomoc. To sytuacja, w której dziecko jest samo, ale nie jest zostawione samo sobie.
– To ważny moment w życiu młodego człowieka — rytuał przejścia z bycia pasażerem do bycia podróżnym. Nastolatkowie, z którymi rozmawialiśmy podczas przygotowywania raportu, opisują pierwszą samodzielną jazdę w kategoriach dumy i dojrzałości. Dla wielu z nich, którzy nie mogą jeszcze prowadzić samochodu, to decydująca zmiana, która pozwala im być niezależnymi ludźmi. Pierwsze samotne przejazdy odbywali najczęściej w wieku 12, 13 lub 14 lat – dodaje Magdalena Stefanowska.
Co istotne, młodzież sama się o tę przestrzeń upomina. Starsi nastolatkowie traktują kolej jako codzienne narzędzie. Samodzielne podróżowanie daje im niezależność: nie muszą uzgadniać swoich planów z rodzicami ani prosić o podwiezienie.
„Chciałam już sama dojeżdżać na treningi. Mama ucieszyła się, że chcę już być samodzielna. Jak miałam jechać, to trochę się stresowałam, ale to szybko minęło. Było bardzo fajnie. Ta podróż dała mi siłę i odwagę” – relacjonuje nastolatka w wieku 12–15 lat, uczestniczka badania KOLEO.
Między tylnym siedzeniem a peronem
Raport zwraca uwagę, że pierwsza podróż bez rodzica nie musi być skokiem na głęboką wodę. Naturalnym etapem pośrednim jest wyjazd z grupą – wycieczka szkolna, obóz, wyprawa drużyny harcerskiej. Dzięki temu zarówno dziecko, jak i rodzice mogą się poczuć pewniej w tej sytuacji.
Na decyzje opiekunów wpływają także społeczne oczekiwania. To, ile swobody „wypada” dać dziecku, stało się przedmiotem publicznej debaty, a rodzice, którzy chcieliby dać dzieciom wolność porównywalną z tą, jaką sami kiedyś dostawali, mierzą się dziś z wątpliwościami i ocenami otoczenia.
Praktycznym wskazówkom – jak ocenić gotowość dziecka i jak przygotować je do pierwszego samodzielnego przejazdu – KOLEO poświęca osobny rozdział raportu.
—
O raporcie
Raport KOLEO „Z koleją od dziecka” (2026) powstał na zlecenie KOLEO we współpracy z agencją badawczą Minds & Roses. Na potrzeby publikacji przeprowadzono badanie ilościowe metodą CAWI na reprezentatywnej próbie 1000 rodziców dzieci do 13. roku życia, badanie jakościowe z rodzicami i nastolatkami oraz wywiady podczas podróży pociągami. Analizę uzupełniają dane sprzedażowe i pasażerskie KOLEO oraz Urzędu Transportu Kolejowego.
Pełna wersja raportu dostępna jest pod adresem: https://koleo.pl/raporty-koleo/2026.
