CUPT na drodze do objęcia roli organizatora międzywojewódzkich i międzynarodowych kolejowych przewozów pasażerskich
Pod koniec 2024 roku Ministerstwo Infrastruktury podjęło decyzję o powierzeniu Centrum Unijnych Projektów Transportowych realizacji zadań z zakresu międzywojewódzkich i międzynarodowych kolejowych przewozów pasażerskich – docelowo, jako organizatora ww. przewozów – instytucji odpowiedzialnej za ich organizację i zarządzanie . To zmiana o fundamentalnym znaczeniu: dotąd CUPT był znany przede wszystkim jako instytucja zarządzająca funduszami europejskimi przeznaczonymi na infrastrukturę transportową – i tę rolę będzie pełnił dalej, ale nowością jest wejście w rolę aktywnego architekta rynku. Już dziś CUPT wspiera Ministra Infrastruktury w opracowaniu analiz strategicznych na bazie rozwijanego narzędzia – Zintegrowanego Modelu Ruchu, opracowując elementy Nowego Planu Transportowego, ofertę przewozową na 2030 rok, a także dokonując obliczeń szacowanej rekompensaty na bazie własnego modelu ekonomicznego. CUPT będzie odpowiedzialny za przeprowadzenie, w imieniu MI, Wstępnych Konsultacji Rynkowych i przeprowadzenie procedury przetargowej na przewozy PSC – Public Service Contracts, zawarcie umów i nadzorowanie ich wykonania. Wspierając MI w procesie otwierania rynku współpracujemy ze wszystkimi organizatorami regionalnymi, Urzędem Transportu Kolejowego, Prokuratorią Generalną Rzeczpospolitej Polskiej, Instytutem Kolejnictwa, Portem Polska, PKP PLK S.A. oraz innymi ważnymi uczestnikami rynku w Polsce i Europie.
Bezpośrednim impulsem zmian są postanowienia IV Pakietu Kolejowego przyjętego w Unii Europejskiej, który nakłada na państwa członkowskie m.in. obowiązek otwarcia segmentu dalekobieżnych przewozów pasażerskich na konkurencję. Umowy o świadczenie usług publicznych nie mogą już być udzielane z wolnej ręki – każda musi przejść przez przejrzysty i konkurencyjny przetarg (przy niewielkich, wyraźnie sprecyzowanych wyjątkach).
Objęcie roli organizatora międzywojewódzkich i międzynarodowych kolejowych przewozów pasażerskich, do której przygotowuje się CUPT, to nie tylko zmiana kompetencji formalnych. To głęboka transformacja tożsamości instytucjonalnej – od logiki zarządzania strumieniami finansowymi do logiki zarządzania architekturą systemu transportowego. CUPT buduje tę zdolność już dziś: przez zmiany organizacyjne, budowanie kompetencji, Forum Otwarta Kolej, warsztaty eksperckie, konsultacje rynkowe z branżą i ekspertami oraz dialog z samorządami. Nie czekamy na formalne przekazanie kompetencji (proces jest w trakcie) – tworzymy warunki, w których te kompetencje będą mogły być skutecznie wykorzystane.
Nie liberalizujemy dla liberalizacji
Polskie doświadczenie ostatnich trzydziestu lat w transformacji sektora kolejowego dostarcza ważną lekcję: sama zmiana formy prawnej nie zmienia jakości usługi. Komercjalizacja, prywatyzacja, otwarcie na konkurencję – wszystkie te procesy mają sens wyłącznie wtedy, gdy ich efektem jest lepsza oferta dla konkretnego człowieka na konkretnej trasie. Z tego powodu CUPT konsekwentnie odrzuca narrację, w której otwarcie rynku jest celem samym w sobie.
