Aktualności

Symulatory szkoleniowe jako innowacja i wyzwanie w procesach przygotowywania kadr dla współczesnej gospodarki (3)

Doświadczenia transportu lotniczego

Jak wcześniej wskazano największe doświadczenie w zakresie wykorzystania urządzeń symulacyjnych w szkoleniu personelu ma transport lotniczy. Jednocześnie transport lotniczy wypracował przez szereg lat wykorzystanie w praktyce różnych urządzeń symulacyjnych od najbardziej prostych do urządzeń wysoce skomplikowanych. Jednocześnie doświadczenie w eksploatacji urządzeń symulacyjnych w procesie szkolenia pilotów wskazują na istotną rolę budowy i doskonalenia programów szkoleniowych z wykorzystaniem różnych rodzajów i typów symulatorów z uwzględnieniem etapu szkolenia kandydatów na pilotów i doskonalenia umiejętności (weryfikacji) kompetencji czynnych pilotów.

Jest to także spowodowane faktem, że technologie lotnicze i kosmiczne znajdujące zastosowanie we współczesnych aparatach latających stawiają coraz wyższe wymagania przed personelem lotniczym obsługującym je, a szczególnie przed pilotem – operatorem statku powietrznego. Latanie jest trudnym, złożonym zadaniem wymagającym od pilotów dużego zasobu wiedzy ogólnotechnicznej i specjalistycznej oraz szerokiego wachlarza umiejętności, stosownie do rodzaju statku powietrznego i zadań na nim realizowanych. Powoduje to, że szczególną wagę przywiązuje się obecnie do rozwoju lotniczych urządzeń treningowych, stosowanych m.in. w procesie szkolenia podstawowego i doskonalenia zawodowego pilotów.

Przy wdrażaniu do systemu szkoleniowego maszynistów symulatorów, należy uwzględnić doświadczenia transportu lotniczego w obszarze wykorzystania symulatorów, w procesie szkoleniowym, jak również w procesie weryfikacji i podnoszenia kwalifikacji zawodowych maszynistów. Oczywiście należy uwzględnić specyfikę branżową tej gałęzi transportu, jednak pewien stopień uogólnienia i podobieństwa uzasadnia traktowanie tych doświadczeń jako dobrego benchmarku. Lotnicze urządzenia treningowe, obok szkolno-treningowych aparatów latających, są praktycznym i sprawdzonym narzędziem wspomagającym proces szkolenia teoretycznego oraz praktycznego pilotów, co zobrazowano na poniższym rysunku.

Jak wynika z powyższego rysunku urządzenia wspomagające mogą być i są wykorzystywane zarówno na etapie szkolenia teoretycznego jak i szkolenia o charakterze praktycznym. Symulator lotu jest jednym z urządzeń szkolenia praktycznego. Fakt ten należy podkreślić, gdyż wydaje się uzasadnione, aby podjąć działania mające na celu wypracowanie narzędzi i urządzeń wspomagających teoretyczne i praktyczne szkolenie kadr dla szeroko definiowanego transportu kolejowego w tym maszynistów. Z pewnością na bazie długoletnich doświadczeń w szkoleniu kadr dla transportu kolejowego, istnieje możliwość upowszechnienia szeregu pomysłów i rozwiązań tkwiących w samym systemie szkoleniowym kadr dla transportu kolejowego, który ma długoletnie doświadczenie.

Szereg jednostek naukowo-badawczych jest w stanie w sposób systematyczny uporządkować i zaproponować tego typu rozwiązania dla całego systemu szkolenia maszynistów i innego personelu dla transportu kolejowego, gdyż wiedza i doświadczenie kształtowane przez dziesiątki lat i systematyka i doświadczenie transportu lotniczego z pewnością ten proces ułatwi i pozwoli na systemowe, uporządkowane rozwinięcie obecnego systemu szkoleniowego kadr dla transportu kolejowego, w tym uzupełnienie go o wykorzystanie urządzeń wspomagających efektywność procesu szkolenia, w tym symulatory. Mając powyższe na uwadze autorzy zdecydowali się dość szczegółowo zaprezentować doświadczenia transportu lotniczego, mając świadomość, że szereg rozwiązań i doświadczeń jest podyktowanych wymaganiami kształtowania funkcjonalności psychofizycznych pilotów/ kandydatów na pilotów, które są o wiele bardziej wymagające niż wymagania psychofizyczne, stawiane przed przyszłymi czy aktywnymi maszynistami kolejowymi.

Oczekiwania (wymogi) zdrowotne dla kadry w transporcie kolejowym są dobrze rozpoznane i opisane, co ma odzwierciedlenie w systemie specjalistycznych badań lekarskich. Specjalistyczny trening na lotniczych urządzeniach treningowych, wspomagających proces szkolenia lotniczego, jest zasadniczą metodą całościowego oddziaływania na organizm pilota, która kompleksowo rozwija pożądane cechy psychofizyczne szkolonego. Różnorodność wymagań stawianych przed pilotami poszczególnych typów statków powietrznych powoduje, że nie wszystkie z nich w takim samym stopniu znajdują zastosowanie w procesie szkolenia lotniczego pilotów. Looping, koło reńskie pojedyncze i żyroskop zaliczane są do grupy lotniczych urządzeń treningowych stosowanych w kondycyjno – sprawnościowym przygotowaniu do lotów pilotów wojskowych. Wpływają one na poprawę sprawności psycho – motorycznej pilota, a szczególnie takich elementów jak koordynacja wzrokowo – ruchowa, orientacja przestrzenna oraz równowaga we wszystkich stanach lotu.

Badania przeprowadzone przez A. Stelęgowskiego, M. Kołaszewskiego i Z. Wochyńskiego na grupie podchorążych Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych wskazują jednoznacznie, że ćwiczenia na ww. lotniczych urządzeniach treningowych powodują korzystne, istotne statycznie zmiany w ważnych dla pilota obszarach: koordynacji, orientacji przestrzennej, sile oraz szybkości reagowania na zmiany w otoczeniu zadaniowym. Elementy te związane są bezpośrednio ze zdolnością pilota do osiągania/ utrzymania pożądanego stanu świadomości sytuacyjnej w czasie realizacji zadań lotniczych. Trening na tych urządzeniach ma szczególne znaczenie dla pilotów wykonujących zadania lotnicze w szczególnie uciążliwych warunkach – duże prędkości lotu, przyspieszenia liniowe i kątowe. Specjalistyczny trening lotniczy na wyżej wymienionych lotniczych urządzeniach treningowych to jedna z metod całościowego oddziaływania na organizm pilota, która kompleksowo rozwija pożądane w lotnictwie wojskowym cechy psychofizyczne pilota.  Wirówka przeciążeniowa (ang. hypergravity centrifuge) – określenie to stosowane jest do urządzenia technicznego wytwarzającego przeciążenia. Urządzenie to składa się z zespołu napędowego wysokiej mocy, zespołu przekładni łączących zespół napędowy z długim ramieniem, na końcu którego znajduje się kabina samolotu.

W wyniku wprowadzenia kabiny w ruch obrotowy (w płaszczyźnie poziomej) na pilota umieszczonego w niej działa siła odśrodkowa wywołująca stan przeciążenia, której wielkość uzależniona jest od wytworzonej prędkości obrotowej. Na wirówkach można uzyskiwać siły wielokrotnie przekraczające możliwości ludzkiego organizmu, rzędu kilkudziesięciu „G”. Urządzenie to znalazło zastosowanie w lotnictwie i astronautyce. Służy między innymi do określania przydatności kandydata na pilota do wykonywania lotów w warunkach określonej wielkości przeciążeń, jak również do prowadzenia badań w zakresie wpływu przeciążeń na organizm człowieka. Komora niskich ciśnień – jest to urządzenie przeznaczone do wykonywania badań i treningów personelu latającego w warunkach obniżonego ciśnienia barometrycznego w złożonych kombinacjach wysokości.

Komora przeznaczona jest do wykonywania następujących badań: okresowych – mających na celu określenie stopnia odporności ustroju na wpływ niedoboru tlenowego i na wpływ wysokości, okolicznościowych – mających na celu określenie lub uaktualnienie odporności ustroju na niedobór tlenowy, specjalnych – zgodnie z zapotrzebowanym profilem10. Symulator urządzenia katapultowego statku powietrznego pozwala na ćwiczenie przez szkolonych elementów związanych z procedurą jego opuszczania w sytuacjach awaryjnych, co jest o tyle istotne, że przeciążenia wytwarzane w czasie realizacji przez pilota tej procedury sięgają ok. 20G. Symulatory lotów i ich klasyfikacja Symulator lotów – jest to urządzenie techniczne lub program komputerowy imitujące działanie samolotu w rzeczywistych warunkach lotu. Mogą one mieć postać od prostych gier komputerowych do zaawansowanych symulatorów lotniczych będących pełnowymiarowym, funkcjonalnym duplikatem kokpitu wraz z systemami pokładowymi i oprzyrządowaniem zamontowanym na platformie hydraulicznej lub wirówce przeciążeniowej wytwarzającej przeciążenia adekwatne do tych, występujących w poszczególnych fazach lotu statku powietrznego.

Współczesny, najprostszy symulator zazwyczaj składa się z: monitora komputerowego lub jego wielokrotności dla wizualizacji środowiska wewnętrznego (kabiny) i zewnętrznego (lotniska z infrastrukturą, ukształtowania terenu, warunków meteorologicznych itd.), środowiska realizacji operacji powietrznych; urządzeń sterowania statku powietrznego (drążek sterowny lub wolant, joystick, sterownice nożne) celem wprowadzania danych z zakresu sterowania samolotem (pochylenie, przechylenie, kierunek); komputerowych systemów komunikacji wewnętrznej i zewnętrznej, symulacji dźwięków występujących w samolocie; systemów komputerowych służących do przetwarzania sygnałów wejściowych zadanych przez pilota w zakresach pilotowania samolotu na wskazania przyrządów pokładowych (przyrządów pilotażowo- nawigacyjnych, przyrządów kontroli pracy silnika, systemów r/ nawigacyjnych itp.).

Czytaj dalej >