Analizy

Progi limitów gotówkowych w dół! Konsekwencje prawne w górę

Mimo upływu siedmiu miesięcy obowiązywania zmiany w zakresie limitu obrotu gotówką, nadal pojawiają się problemy interpretacyjne, a samo uregulowanie sprawia sporo kłopotów z uwagi na drastyczne obniżenie progu transakcji gotówkowych.

Przypomnieć więc wypada, że od dnia 1 stycznia 2017 r. obowiązują nowe limity płatności gotówkowych dokonywanych przez przedsiębiorców. Już w uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, że celem wprowadzenia ograniczenia kwotowego dla transakcji gotówkowych było powiązanie obowiązku dokonywania przez przedsiębiorców płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego (bankowego, spółdzielczego) – wynikającego z art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej – z faktem, iż działanie niezgodne z tym przepisem może wywoływać negatywne skutki nie tylko dla pewności obrotu gospodarczego, ale również – a moim zdaniem wyłącznie – dla realizacji szeroko rozumianego spektrum obowiązków podatkowych.

W dotychczasowej praktyce zawodowej w zasadzie nie występowały znaczniejsze negatywne skutki obrotu gotówkowego, a tym bardziej w granicach limitu. Znane są zaś powszechne problemy i trudności wynikające z limitowania wpłat i płatności, bowiem często tylko zapłata gotówkowa gwarantowała bezpieczeństwo transakcji. W przypadku kilku znanych z praktyki zawodowej sytuacji, doszło do powstania poważnych strat związanych z brakiem zapłaty gotówkowej. Znowelizowany art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, otrzymał nowe brzmienie zapisu traktującego o limicie kwotowym dla transakcji gotówkowych.

Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu: „dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w każdym przypadku gdy, jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15 000 zł, przy czym transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji.” Wraz ze zmianami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, wprowadzono równoległe zmiany w ustawach podatkowych odnoszące się do owego nowego limitu transakcji gotówkowych! Chciałoby się powiedzieć, że „jak nie wiadomo o co chodzi to chodzi o … „ Ustawodawca zasłaniając się pewnością obrotu gospodarczego, czy – co budzi zaskoczenie – zwyczajowym zachowaniem przedsiębiorców, zmienił bardzo poważnie przepisy podatkowe dotyczące kosztów uzyskania przychodów!

Ciekawym dodatkowym uzasadnieniem wprowadzonych zmian jest odniesienie się do zasad obowiązujących w Unii Europejskiej (sic!). Wspomniane zmiany dokonywane w materialnym prawie podatkowym polegają na dodaniu do ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych przepis art. 22p w brzmieniu: 1. „1. Podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji określonej w art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.) została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego. 2.

W przypadku zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji określonej w art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego, podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą:
I. zmniejszają koszty uzyskania przychodów albo
II. w przypadku braku możliwości zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów – zwiększają przychody • w miesiącu, w którym została dokonana płatność bez pośrednictwa rachunku płatniczego.
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio w przypadku:
I. nabycia lub wytworzenia środków trwałych albo nabycia wartości niematerialnych i prawnych;
II. dokonania płatności: a. po likwidacji pozarolniczej działalności gospodarczej, b. po zmianie formy opodatkowania na zryczałtowaną formę opodatkowania określoną w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym albo w ustawie z dnia 24 sierpnia 2006 r. o podatku tonażowym – z tym że zmniejszenie kosztów uzyskania przychodów lub zwiększenie przychodów następuje za rok podatkowy, w którym nastąpiła likwidacja tej działalności, albo za rok podatkowy poprzedzający rok podatkowy, w którym nastąpiła zmiana formy opodatkowania.” Konsekwentnie analogiczne zmiany limitu transakcji gotówkowych wprowadzono względem podatników podatku dochodowego od osób prawnych, gdzie ustawodawca wprowadził identyczny tekst w art. 15d ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2014, poz. 851 – stan prawny na rok 2017).

Należy stwierdzić, iż mechanizm obniżenia limitu transakcji gotówkowych w obrocie gospodarczym po siedmiu miesiącach obowiązywania nie tylko pozwala organom podatkowym na wyłączenie z kosztów podatkowych wszelkich płatności dokonywanych z naruszeniem dyspozycji art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, ale wręcz zachęca do szukania tego rodzaju „przeoczeń” przedsiębiorców. Z takim zjawiskiem i z takimi rozstrzygnięciami Fiskusa można się spotkać coraz częściej! Tak więc „straszak” stał się całkiem sprawnym narzędziem eliminowania z kosztów uzyskania przychodów wydatków opłaconych gotówką.

Poprzez wprowadzenie do przepisu art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej słów, cyt: „ … bez względu na liczbę wynikających z niej płatności…” powstały problemy interpretacyjne w zakresie, co to jest pojedyncza transakcja, a jak podejść, gdy jest kilka różnych transakcji i kilka płatności? Problem dotyczy np. podmiotów stale współpracujących ze sobą w zakresie kilku powtarzalnych czynności czy dostaw. Zwrócić więc trzeba uwagę na poprawne opisywanie transakcji, ale też na ich umiejętne definiowanie. Nie wystarczy napisać usługa czy dostawa.

Trzeba pamiętać, że organy skarbowe mogą uznać, iż kolejne płatności dotyczą jednej transakcji, co w konsekwencji doprowadzi do wyłączenia z kosztów, a tym samym do powstania zaległości podatkowej. Zwrócić trzeba uwagę, iż znowelizowane w tym zakresie przepisy ustaw o podatku dochodowym (dot. PIT i CIT) posługują się pojęciem „płatności”, wynikającej z transakcji. Analiza słownika wykazuje, że sformułowanie to obejmuje wyłącznie wskazany w nich sposób regulowania zobowiązania, tj. poprzez dokonywanie zapłaty czyli zapłatę w pieniądzu. W wyniku wielu zapytań Ministerstwo Finansów poinformowało, że przepisy te nie mają zastosowania do innych form regulowania (wygasania) zobowiązań, które nie mają charakteru płatności i nie są związane z rachunkiem płatniczym. Do takich nie „pieniężnych” form uregulowania zobowiązań zaliczamy – kompensatę (potrącenie), i wymianę barterową. W przypadku regulowania płatności za pomocą instrumentów płatniczych, związanych z rachunkami płatniczymi, takimi jak m.in. karty płatnicze, jak również płatności dokonywanych poprzez systemy pośredniczące w płatnościach, takie jak PayPal, PayU itp., będzie spełniony wymóg dokonania ich za pośrednictwem rachunku płatniczego, bowiem nie mamy tu do czynienia z obrotem gotówkowym. Obowiązujące od stycznia 2017 r. zmiany na co dzień prowadzą do zwiększenia dochodów budżetu państwa, nie tylko z dodatkowych przypisów w danym podatku dochodowym (CIT, PIT), ale także poprzez nakładanie kar i grzywien z Kodeksu karnego skarbowego.

W przypadku skutecznego zakwestionowania rozliczeń kosztowych w związku z naruszeniem art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej powstaje zaległość podatkowa, albowiem wzrasta dochód do opodatkowania. Tym samym organ uzyskuje legitymację prawną i faktyczną do wszczynania postępowania przygotowawczego, a w jego następstwie do postawienia zarzutów karno-skarbowych. W zależności od okoliczności, ale też od wysokości potencjalnego zadłużenia podatkowego dany podatnik może zostać ukarany za popełnienie wykroczenia (uszczuplenie podatkowe do 9.250 zł) lub przestępstwa skarbowego (uszczuplenie powyżej tej kwoty). Wraz z wieloma zmianami podatkowymi od 1 stycznia 2017 r. wprowadzono nowy limit najniższego wynagrodzenia – płacy minimalnej.

Wraz ze wzrostem najniższego wynagrodzenia wzrosły, zależne od płacy minimalnej, kary grzywny za wykroczenia i przestępstwa skarbowe. Warto wiedzieć, iż o wysokości grzywny za dane przewinienie podatkowe, decyduje: • to, czy danemu sprawcy zarzuca się popełnienie przestępstwa czy wykroczenia skarbowego, • kara, która musi być adekwatna do winy, z uwzględnieniem stopnia tzw. społecznej szkodliwości czynu, • sytuacja życiowa i finansowa sprawcy. Za przestępstwo skarbowe sąd wymierza karę grzywny w tzw. stawkach dziennych. Wymierzając k arę g rzywny, s ąd o kreśla liczbę stawek oraz wysokość stawki dziennej (ar t. 23 § 1).

W przypadku wykroczeń skarbowych karą jest grzywna określona kwotowo (art. 47 § 1). Tym samym kary grzywny obowiązujące od 1 stycznia 2017 r. wynoszą: 1. grzywna za przestępstwa skarbowe:
• granice stawki dziennej – od 66,66 zł do 26.664,00 zł
• grzywna minimalna – 666,60 zł • g r z y w n a m a k s y m a l n a – 19.198.080,00 zł. 2. grzywny za wykroczenia skarbowe:
• grzywna minimalna – 200,00 zł
• g r z y w n a m a k s y m a l n a – 40.000,00 zł
• maksymalny mandat karny – 4.000,00 zł.

Nie bez znaczenia dla oceny, jaka i w jakiej wysokości kara może spotkać danego przedsiębiorcę, jest polityka Rządu w zakresie zaostrzenia represji za wykroczenia i przestępstwa skarbowe. Konkludując, przekroczenie limitów dla transakcji gotówkowych przy jednoczesnym uniemożliwieniu zaliczenia faktur gotówkowych, opiewających na wyższe kwoty, do kosztów uzyskania przychodów prowadzi wprost do powstania zaległości podatkowych i prowadzi bezpośrednio Należy więc zachować dużą ostrożność i zarazem zwracać uwagę na płatności gotówkowe.

Mariusz W. Gotowicz
Doradca Podatkowy właściciel Kancelarii Doradztwa Podatkowego
Mariusz Gotowicz w Bydgoszczy

Materiał ukazał się w Raporcie Kolejowym 4/2017