Raport z Polski

W jakim modelu powinien funkcjonować zarządca infrastruktury kolejowej?

Rozwiązanie polegające na skupieniu w ramach jednej grupy, zarówno przewoźnika jak i zarządcy jest znane w Unii Europejskiej i najlepszym przykładem będzie grupa Deutsche Bahn. Podobny model można spotkać w przypadku kolei litewskich, które niedawno dokonały komercjalizacji. W ich strukturze znajdują się zarówno dyrekcja infrastruktury jak i dyrekcja przewozów pasażerskich oraz dyrekcja przewozów kolejowych.
Skupienie w ramach jednego przedsiębiorstwa (grupy, holdingu), zarówno przewoźników kolejowych jak i zarządcy infrastruktury, choć dopuszczone przez przepisy, nie jest w mojej ocenie rozwiązaniem najkorzystniejszym. Uważam, że podmioty funkcjonujące w ramach przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo będą cały czas na siebie oddziaływały. Za konieczne uważam wprowadzenie do rozwiązań krajowych takich przepisów, które pozwolą zabezpieczyć niezależność infrastruktury. Jednym z zabezpieczeń powinno być umożliwienie regulatorowi rynku ingerencję w razie zajścia ryzyka zaburzenia konkurencji na rynku lub dostępu do infrastruktury kolejowej przewoźnikom, którzy nie wchodzą w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo. Jednym z kluczowych zagrożeń, które można już teraz zidentyfikować będzie wpływanie na politykę kadrową zarządcy infrastruktury lub przewoźnika kolejowego przez tzw. spółkę matkę.

Propozycje rozwiązań ustawowych

W celu zapewnienia niezależności infrastruktury kolejowej, zarówno dyrektywa 2016/2370 jak i projektowane zmiany w ustawie o transporcie kolejowym wprowadzają pojęcie „funkcji podstawowych” zarządcy infrastruktury kolejowej, które oznaczają podejmowanie decyzji dotyczących alokacji tras pociągów, w tym zarówno określania, jak i oceny dostępności oraz alokacji poszczególnych tras pociągów, oraz podejmowanie decyzji dotyczących pobierania opłat za dostęp do infrastruktury.
Realizacja ochrony funkcji podstawowych zarządcy, zdaniem autorów projektu ustawy ma się sprowadzać do zakazu zlecania wykonania niektórych funkcji zarządcy przewoźnikowi kolejowemu, funkcjonującemu w tym samym przedsiębiorstwie. Obecnie, przepisy ustawy o transporcie kolejowym przewidują możliwość przekazania większości zadań zarządcy innym podmiotom. To rozwiązanie wprowadzono do ustawy w grudniu 2016 r. Dalej, autorzy projektu ustawy proponują zakaz łączenia stanowisk kierowniczych, tak aby uniknąć powstania ewentualnego konfliktu interesów, a także aby przewoźnik, choćby pośrednio nie mógł wywierać wpływu na politykę zarządcy infrastruktury.