Analizy

Informacja na temat oceny zgodności realizowanej przez IK

Każdy wyrób wprowadzany na rynek czy to polski, czy europejski, czy każdy inny musi być bezpieczny dla użytkownika i otoczenia.
Aby wyroby 
mogły zostać umieszczone na rynku musza być tak zaprojektowane i wyprodukowane, żeby spełniać ustalone wymagania,
z których jednym 
z najważniejszych jest wymaganie bezpieczeństwa.

W przeważającej większości nie jest jednak wystarczającym tylko samo stwierdzenie producenta lub innej organizacji czy osoby prawnej o spełnieniu ustalonych wymagań przez umieszczany na rynku wyrób. Takie stwierdzenie, nazywane deklaracją zgodności musi być odniesione do oceny zgodności, tego wyrobu przez uprawnioną kompetentną i niezależną jednostkę certyfikującą, która po przeprowadzeniu procesu oceny zgodności potwierdza zgodność wystawiając odpowiedni certyfikat zgodności. Krótko mówiąc ocena zgodności oznacza działanie polegające na wykazaniu, że określony wyrób i proces jego produkcji jest zgodny z wymaganiami określonymi w normach i przepisach prawnych, które mają zastosowanie do danego wyrobu.

W wyniku procesu oceny zgodności, zwanego często procesem certyfikacji lub po prostu certyfikacją, bądź atestacją, przeprowadzonego przez jednostkę certyfikującą producent wyrobu otrzymuje certyfikat zgodności potwierdzający spełnienie przez wyrób wymagań określonych w przepisach. Ideą przyświecającą uczestnikom rynku, a więc np. producentom i nam, którzy jesteśmy konsumentami jest zasada swobodnego przepływu towarów, ale bezwzględnie z zachowaniem zdefiniowanych ogólnie wymagań zwanych zasadniczymi, z których jednym z ważniejszych jest wymaganie dotyczące bezpieczeństwa. Jest to istotne również, a może przede wszystkim w obszarze kolejowym. Wszyscy chcemy bez przesiadek podróżować tym samym pociągiem z jednego kraju do drugiego, móc zabudowywać w taborze kolejowym czy na infrastrukturze danego kraju te same lub zunifikowane wyroby. Aby to mogło zostać spełnione wszystkie zainteresowane kraje muszą przyjąć zasadę, że dopuszczenie do eksploatacji czy użytkowania wyrobu w jednym kraju oznacza również dopuszczenie w innych krajach. Oczywiście na chwilę obecną jest to utopia ale robi się wszystko aby kiedyś w przyszłości osiągnąć ten cel.

Dlaczego jest to takie trudne? Otóż kolej nie powstała wczoraj ani nie zaczynamy jej budować od jutra. Kolej istnieje w większości krajów na świecie. Została zbudowana zgodnie z wymaganiami istniejącymi w każdym suwerennym przecież państwie. Zatem musi się różnić. I różni się. W państwach członkowskich Unii Europejskiej mamy różne szerokości torów, różne napięcia zasilania energią, różne systemy sterowania ruchem kolejowym, różne wymagania dla bezpieczeństwa pożarowego czy dla udogodnień dla osób niepełnosprawnych. Dlatego od wielu lat prowadzi się prace dla ujednolicenia tych wymagań. Jednocześnie w celu osiągnięcia jednakowego postępowania w realizowanych procesach oceny zgodności ujednolica się te procesy oraz tworzy podstawowe wymagania dla jednostek oceniających zgodność. Ideą jest tutaj zasada: „raz zbadane, certyfikowane i dopuszczone w jednym państwie członkowskim UE znaczy dopuszczone w każdym państwie członkowskim UE”.

Drogą do tego celu jest tworzenie wspólnych wymagań technicznych dla wyrobów oraz wspólnych wymagań dla jednostek certyfikujących. Kolej spełniającą te wymagania nazywamy koleją interoperacyjną. Zasada interoperacyjności obowiązuje w każdym państwie członkowskim. Niestety na razie nie ma takiej kolei, która byłaby w pełni interoperacyjna. Każde państwo ma swoją specyfikę kolei i nie jest możliwym ujednolicenie wszystkiego w krótkim czasie. Ale to co jest możliwe to się ujednolica. Dlatego obowiązują obecnie techniczne wymagania kolejowe wspólne dla wszystkich państw członkowskich UE zwane technicznymi specyfikacjami interoperacyjności (w skrócie TSI) oraz przepisy danego państwa członkowskiego. Techniczne Specyfikacje Interoperacyjności są tak zbudowane, że mają w swojej treści przewidziane przypadki szczególne dla danego państwa członkowskiego i punkty otwarte, to jest takie, w których obowiązują przepisy danego kraju. Poza tym ze względu na istniejącą w każdym państwie infrastrukturę kolejową są jeszcze wymagania dla spełnienia zgodności (czytaj prawidłowej współpracy) z tą infrastrukturą. Do realizacji procesów oceny zgodności tych w gruncie rzeczy różnych wymagań są przeznaczone jednostki notyfikowane (w przypadku prawodawstwa unijnego), jednostki upoważnione (w przypadku prawodawstwa krajowego) i jednostki uprawnione (w przypadku pojazdów niezgodnych z TSI). W Polsce, aby zostać jednostką notyfikowaną należy posiadać akredytację Polskiego Centrum Akredytacji oraz autoryzację Urzędu Transportu Kolejowego.

Jednostki upoważnione również muszą posiadać akredytację Polskiego Centrum Akredytacji oraz autoryzację Urzędu Transportu Kolejowego. Jednostki uprawnione natomiast jako kompetentne i zaakceptowane przez Urząd Transportu Kolejowego są wymienione w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 15 grudnia 2015 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie interoperacyjności kolei (Dz. U. RP z dnia 31.12.2014 r., poz. 1976). W Polsce jedyną jednostką posiadającą wszystkie wymienione uprawnienia, a więc jednostką notyfikowaną, upoważnioną i uprawnioną w zakresie wszystkich podsystemów kolejowych, wszystkich składników interoperacyjności i wszystkich modułów procedur oceny zgodności jest Instytut Kolejnictwa (jednostka notyfikowana nr 1467 oraz posiadająca akredytacje Polskiego Centrum Akredytacji AC 128 i AC 185). W zależności od certyfikowanego obiektu (podsystem kolejowy, składnik interoperacyjności, budowla, urządzenie czy pojazd kolejowy) mają zastosowanie różne przepisy prawne, specyfikacje techniczne, normy europejskie i krajowe oraz inne dokumenty normatywne. Różny jest też sposób postępowania oraz wymagana dokumentacja składana do procesu oceny zgodności. Ale o tym szerzej następnym razem.

Wojciech Rzepka
Pełnomocnik Dyrektora ds. Jakości Kierownik Ośrodka Jakości i Certyfikacji
tel. +48 22 4731392
qcert@ikolej.pl