Tramwaje

Jak grudziądzanie powiedzieli „NIE” likwidacji tramwajów [ZDJĘCIA]

Komunikacja tramwajowa zazwyczaj kojarzy się z wielkimi aglomeracjami, gdzie na przekór zatłoczonym ulicom, pozwala sprawnie przemieszczać się niezliczonej liczbie pasażerów. W Polsce tramwaje kursowały także w mniejszych ośrodkach, stanowiąc dumę i zaskarbiając sobie sympatie mieszkańców. Na szczęście od smutnej reguły znalazł się wyjątek w postaci Grudziądza. Wyruszamy zatem w podróż po tym mieście śladem linii tramwajowych.

Fot. Michał Grossmann

Dziś postanowiłem zajrzeć do najmniejszej i zarazem jednej z najstarszych sieci tramwajowych w Polsce. O jakim mieście mowa? Tak, tak… o pięknie położonym na skarpie nadwiślańskiej Grudziądzu – z wieloma zabytkami architektury i majestatycznie sunącymi wąskimi uliczkami starówki tramwajami. Zaczątki powstania komunikacji tramwajowej datowane są na 13 czerwca 1896 roku, kiedy to na ulice miasta wyjechały pierwsze wagoniki ciągnięte przez konie, natomiast już 3 lata później, 12 maja 1899 roku uruchomiono pierwsze tramwaje elektryczne. Warto również zwrócić uwagę na rozstaw szyn, który w Grudziądzu wynosi 1000mm (taki rozstaw toru mają także: Bydgoszcz, Toruń, Elbląg i Łódź).

Zajezdnia tramwajowa wraz z budynkiem administracyjnym i zapleczem technicznym wybudowana została nieopodal dworca kolejowego przy ul. Dworcowej i funkcjonuje do dziś. W mieście praktycznie od początku powstania komunikacji szynowej układ tras po sukcesywnej rozbudowie na przestrzeni lat pozostaje praktycznie niezmieniony. Jeszcze do niedawna funkcjonowały dwie linie tramwajowe: 1 Dworzec PKP-Tarpno oraz 2 Rządz-Tarpno, jednak z powodów ekonomicznych linię 1 zawieszono. W razie potrzeby uruchamia się jeszcze linię 3 w relacji Dworzec PKP-Rządz. Główne miejsce, gdzie rozwidlają się trasy to Plac 23 Stycznia. Z tego miejsca możemy pojechać w trzech kierunkach: Rządz, Dworzec PKP i Tarpno.

Okres przed I wojną, jak i do II wojny światowej to spokojne funkcjonowanie tramwajów wraz ze stopniowymi wydłużeniami tras w kierunku Tarpna oraz dalszych odcinków ulicy Chełmińskiej. Niestety po II wojnie światowej głównie za sprawką Armii Czerwonej, która doprowadziła tramwaje w Grudziądzu do ruiny, nastał czas stagnacji i powolnego przywracania tego środka transportu do normalnego funkcjonowania. W latach 60-tych zaczęto otrzymywać z tzw. Przydziału nowe tramwaje 2N, 5N i 5ND z chorzowskiego Konstalu, wycofując tym samym przedwojenne pojazdy z ruchu. O ile tabor był sukcesywnie dostarczany, o tyle decyzją władz centralnych PZPR miasta poniżej 100 tyś. mieszkańców miały likwidować sieć tramwajową. Tak stało się m.in. w Olsztynie, Słupsku, Inowrocławiu, Wałbrzychu, Jeleniej Górze, Legnicy czy Bielsku Białej. Władza robiła wszystko, żeby utrudnić utrzymanie ruchu tramwajowego poprzez brak remontów infrastruktury torowo-sieciowej czy remontów taboru. Jednak mieszkańcy Grudziądza oraz pracownicy MPK powiedzieli „NIE” likwidacji tramwajów w ich mieście i dopięli swego. Dzięki temu już w latach 80-tych Grudziądz zaczął otrzymywać zupełnie nowe, szybkobieżne wagony 805Na, które w zależności od potrzeb przewozowych obsługiwały linię 1 i 2 pojedynczo lub w składach dwuwagonowych.

Kolejny cios i najgorsze chwile dla MZK to 5 września 1993 roku, kiedy to w nocy pożar strawił niemal doszczętnie halę zajezdni, 11 wagonów 805Na i jeden techniczny 2N. Na szczęście już dwa tygodnie po pożarze udało się uruchomić linię 1 i 2 z wagonów, których nie dotknął pożar. Dwa z nadpalonych wagonów wyremontowano i przywrócono do ruchu, a MZK Bydgoszcz przekazało do Grudziądza wagon techniczny 5N #450.

W latach 1993/94 miasto zdecydowało się na zakup 6 wagonów 805Nb z chorzowskiego Konstalu w celu wzmocnienia parku taborowego. W 1997 roku wzorem innych miast w Polsce, MZK zapoznało się z ofertą sprzedaży używanych wagonów Düwag GT6 z niemieckiego Manheim oraz w 1998 i 2000 roku z Würzburga marki MAN. Zakupiono łącznie 8 sztuk tramwajów, które przypadły do gustu grudziądzanom przede wszystkim z racji cichszej niż wagony 805Na jazdy. Po zaprzestaniu eksploatacji pojazdów GT6, w 2010 roku przewoźnik zakupił 10 sztuk używanych tramwajów Düwag GT8 z Krefeld, które kursują po miejskich szlakach do dziś. Także na przełomie 2010/11 roku wysłano do modernizacji w ZNTK Mińsk Mazowiecki/Pesa Bydgoszcz 6 wagonów 805Na, które do tej pory nie przechodziły napraw głównych. Składy oznaczono jako 805NaMM/MD, przy czym jeden z nich w 1. i 2. wagonie posiadał stanowiska motorniczego, natomiast dwa pozostałe składy otrzymały 2 wagony jako doczepy czynne.

W ostatnich latach gruntownie zmodernizowano i przebudowano układ torowy wraz z pętlą Tarpno, aż do placu 23 Stycznia, a także odcinek jednotorowy na ul. Chełmińskiej od Lidla do pętli Południowa. Właśnie dotarła do mnie informacja o przyznaniu kolejnych środków na modernizację pozostałej części torowisk, m.in. w ul. Chełmińskiej czy na osiedlu Rządz. Obecnie miasto jest na etapie wyłaniania ofert w przetargu na zakup niskopodłogowych tramwajów. Myślę, że warto przy okazji zwiedzania tego pięknego miasta, wsiąść w grudziądzki tramwaj i przejechać się nim wąskimi uliczkami przez Stare Miasto, gdyż wiele z innych miast w Polsce pozbyło się tramwajów w rejonach Starego Miasta.

Ilostan taboru tramwajowego MZK Grudziądz na dzień 1 września 2020 roku:

  • 2N2 – 1 szt.
  • 805Na – 2 szt.
  • 805Nb – 6 szt.
  • 805NaMM – 4 szt.
  • 805NaMD – 2 szt.
  • GT8 – 9 szt.

Tekst i zdjęcia: Michał Grossmann