Analizy

W transporcie kolejowym niezbędny jest stały dialog między zamawiającymi a wykonawcami w procesie udzielania zamówień publicznych

Dobrze przeprowadzony dialog techniczny może przyczynić się do zmniejszenia liczby sporów odnośnie opisu przedmiotu zamówienia.

Przyglądając się zjawiskom, trendom oraz danym statystycznym, jakie mają związek z transportem kolejowym w Polsce – można z całą pewnością zaryzykować stwierdzenie, iż kolej w naszym kraju przeżywa swego rodzaju renesans. Według oficjalnych danych Urzędu Transportu Kolejowego w 2016 r. polski rynek transportu kolejowego rozwijał się dynamiczne. W przewozach pasażerskich zaobserwowano drugi rok z rzędu wzrost parametrów. W 2016r. liczba pasażerów wzrosła o ponad 12 milionów z 280,3 do 292,5 mln, czyli o ponad 4%. Stanowi to najlepszy wynik od 2002r., kiedy to z usług transportu kolejowego skorzystało 304 mln pasażerów.

Natomiast w przewozach towarowych w 2016 r. wyniki utrzymywały się na podobnym poziomie jak w 2015 r. Nastąpił jednocześnie duży, niespotykany jak dotąd wzrost przewozów intermodalnych. Liczba przetransportowanych jednostek wzrosła w porównaniu do 2015 r. o ponad 27%, a liczba TEU prawie o 25%. Masa ładunków w transporcie intermodalnym wzrosła w porównaniu z 2015 r. o 2,4 mln ton, z 10,4 mln ton do 12,8 mln ton. Dane dotyczące liczby pasażerów w transporcie kolejowym osób oznaczają kontynuację wzrostu zapoczątkowanego w 2015 r., po spadkach liczby pasażerów w latach 2013 i 2014.

W 2016 r. wykonano pracę przewozową o 9,9% większą niż w roku poprzednim. Wyniosła ona 19,2 mld pasażerokilometrów. Wyraźnie większa dynamika wzrostu pracy przewozowej niż liczby pasażerów oznacza, że największy wzrost wystąpił w przypadku przejazdów dalekobieżnych. Jeszcze większy wzrost niż w przypadku pracy przewozowej – 11,5% – odnotowano w zakresie pracy eksploatacyjnej. Przewoźnicy pasażerscy wykonali 160 mln pociągokilometrów, tj. 16,6 mln km więcej niż w roku poprzedzającym. Wykorzystanie kolei w województwach zgodnie z danymi Urzędu Transportu Kolejowego charakteryzuje również wskaźnik wykorzystania kolei, czyli liczba przejazdów przypadająca na 1 mieszkańca województwa.

W Polsce wskaźnik ten kształtował się w 2016 r. na poziomie 7,6 przejazdów na mieszkańca. W 2016 r. liczba pojazdów trakcyjnych i wagonów, jakimi dysponowali przewoźnicy pasażerscy uległa zmniejszeniu w porównaniu do 2015 r. Mniejsza liczba związana jest głównie z usuwaniem ze stanu posiadania przez przewoźników taboru, który wymagał gruntownej naprawy przewyższającej ekonomiczną opłacalność przywrócenia go do używalności. W największym stopniu dotyczyło to elektrycznych zespołów trakcyjnych oraz wagonów. W wielu przypadkach tabor ten nie był użytkowany w ciągu ostatnich lat. Zmiany w liczbie taboru, jakim dysponowali przewoźnicy, w dużym stopniu wpłynęły na współczynnik wykorzystania, którego wartość w większości przypadków znacznie wzrosła. Po spadku współczynnika wykorzystania elektrycznych zespołów trakcyjnych w 2015 r., rok 2016 r. charakteryzował się dostępnością taboru na poziomie 65,8%.

Podana wartość oznacza znacznie większe wykorzystanie elektrycznych zespołów trakcyjnych niż w latach poprzednich, co związane jest z dostępnością nowego taboru w ciągu całego 2016 r. (m.in. jednostek ED160 Flirt i ED161 Dart), który w 2015 r. użytkowany był wyłącznie w ostatnich dniach grudnia. W wielu spółkach, m.in. w Przewozach Regionalnych, dokonywano również planów restrukturyzacji, które zakładały pozbycie się zbędnego taboru. Na taki wynik miały wpływ też zakupy jednostek samorządowych jeszcze w 2015 r. Stopień wykorzystania lokomotyw wyniósł w 2016r. 54,0%, co oznacza wzrost w stosunku do roku ubiegłego o ponad 2,6 pkt procentowego Wzrost ten był związany w znaczącym stopniu z poprawą dostępności lokomotyw spalinowych (o 9,2 pkt procentowego w stosunku do roku ubiegłego). Stopień wykorzystania lokomotyw w ciągu ostatnich lat nie ulegał większym zmianom.

Coraz większą część taboru wykorzystywanego przez przewoźników stanowi tabor będący własnością jednostek samorządu terytorialnego. Samorządy najczęściej kupują nowe elektryczne zespoły trakcyjne dzięki środkom unijnym. Jednostki samorządu terytorialnego posiadają tabor kolejowy na własność i użyczają go na podstawie umów wybranym przewoźnikom świadczącym usługę przewozu osób na terenie wybranego województwa. Użyczany tabor jest stosunkowo nowy oraz posiada udogodnienia w obsłudze osób o utrudnionej możliwości poruszania. Urzędy marszałkowskie, wykorzystując Fundusze Europejskie, w znaczący sposób polepszyły jakość obecnego taboru, dokonując zakupu nowoczesnych EZT, SZT oraz innych pojazdów trakcyjnych, szczególnie w ostatnich latach poprzedniej perspektywy unijnej W 2016 r. kupiono jedynie 20 szt. elektrycznych zespołów trakcyjnych, które otrzymały Koleje Dolnośląskie, PKP SKM i WKD. W tej liczbie są również zakupy marszałkowskie taboru udostępnionego Przewozom Regionalnym. W 2016 r. przewoźnicy wydali na tabor ponad 220 mln PLN.

Największe modernizacje przeprowadzono w Kolejach Mazowieckich. Ich wartość przekroczyła 100 mln PLN. W 2016 r. inwestycje taborowe zarówno przewoźników, jak również władz samorządowych były zdecydowanie niższe niż te, jakie miały miejsce w 2015 r. Dobre wyniki osiągane zarówno w transporcie osób, jak i towarów koleją są nierozerwalnie związane z ww. inwestycjami, jakie w ostatnich latach zostały poczynione w tym sektorze w Polsce. By jednak skala dokonywanych wydatków oznaczała proces, który jest w pełni efektywny, koniecznym jest, by zakupy w sektorze kolejowym w Polsce za każdym razem były płaszczyzną dialogu miedzy zamawiającymi, a wykonawcami. Relacja dialogu jest szczególnie ważna w przypadku zakupów dokonywanych w oparciu o zastosowanie przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r.

Prawo zamówień publicznych (dalej pzp). Ważnym jest, by proces zakupowy, który jest dokonywany w oparciu o postanowienia przepisów pzp, był procesem efektywnym, a więc służył w jak największej mierze racjonalnemu zaspokajaniu potrzeb instytucji zamawiających. Dialogowi z rynkiem, a więc wykonawcami, oraz poznaniu faktycznych możliwości rynku służy ustawowa instytucja o nazwie dialogu technicznego. Dialog techniczny został uregulowany w przepisach art. 31a – 31d pzp. Zamawiający, przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia, może poinformować wykonawców o planach i oczekiwaniach dotyczących zamówienia, w szczególności może przeprowadzić dialog techniczny, zwracając się do ekspertów, organów władzy publicznej lub wykonawców o doradztwo lub udzielenie informacji w zakresie niezbędnym do przygotowania opisu przedmiotu zamówienia, specyfikacji istotnych warunków zamówienia lub określenia warunków umowy (art. 31a ust. 1 pzp).

Dialog techniczny prowadzi się w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie potencjalnych wykonawców i oferowanych przez nich rozwiązań (art. 31a ust. 2 pzp). Zgodnie z powyższym dialog techniczny nie jest osobnym trybem postępowania w wyniku którego zostanie dokonany wybór określonego wykonawcy. Przeprowadzenie dialogu technicznego nie jest obowiązkiem zamawiającego, lecz jest jego indywidualną decyzją. Warto jednak zaznaczyć, że stanowi on punkt wyjścia dla zamawiającego, który poprzez konsultacje z potencjalnie zainteresowanymi wykonawcami, ma możliwość opracowania takiej dokumentacji przetargowej, która będzie w jak najlepszym zakresie odpowiadała jego potrzebom.

Dobrze przeprowadzony dialog techniczny może przyczynić się do zmniejszenia liczby sporów odnośnie opisu przedmiotu zamówienia, a także zmniejszyć liczbę pytań odnośnie wyjaśnienia treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Dodatkową korzyścią jest możliwość przeprowadzenia dialogu technicznego również w sytuacji, gdy zamawiający nie posiada jeszcze środków przeznaczonych na realizację przyszłego zamówienia. W takim przypadku dialog techniczny można traktować jako rodzaj rozeznania rynku, gdzie zamawiający uzyska niezbędne informacje, które docelowo umożliwią mu przygotowanie i przeprowadzenie postępowania oraz zarezerwowanie odpowiedniej ilości środków. Zamawiający zamieszcza informację o zamiarze przeprowadzenia dialogu technicznego oraz o jego przedmiocie na stronie internetowej. Zamawiający zamieszcza informację o zastosowaniu dialogu technicznego w ogłoszeniu o zamówieniu, którego dotyczył dialog techniczny.

Jeżeli istnieje możliwość, że o udzielenie zamówienia będzie ubiegał się podmiot, który uczestniczył w przygotowaniu postępowania o udzielenie tego zamówienia, zamawiający zapewnia, że udział tego podmiotu w postępowaniu nie zakłóci konkurencji, w szczególności przekazuje pozostałym wykonawcom informacje, które uzyskał i przekazał podczas przygotowania postępowania, oraz wyznacza odpowiedni termin na złożenie ofert. Zamawiający wskazuje w protokole środki mające na celu zapobieżenie zakłóceniu konkurencji.

Łukasz Laszczyński

Prawnik, menadżer zakupów, specjalista rynku kolejowego, członek Polskiego Stowarzyszenia Menadżerów Logistyki i Zakupów oraz Polskiego Stowarzyszenia Zamówień Publicznych

Materiał ukazał się w Raporcie Kolejowym 4/2017