Wywiady

Przyszłością kolei jest człowiek

Z okazji 15 lat istnienia prezes Urzędu Transportu Kolejowego, Ignacy Góra, opowiedział o pracy urzędu, pracownikach oraz przedstawił swoją wizję przyszłości kolei.

Raport Kolejowy: Panie Prezesie, minęło 15 lat od momentu powołania do życia Urzędu Transportu Kolejowego. Jak przez ten czas zmienił się UTK?

Ignacy Góra: Istotnym momentem dla rozwoju transportu kolejowego w Polsce było przystąpienie Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Potrzeba dostosowania przepisów krajowych do prawodawstwa Wspólnoty była podstawą do podjęcia działań legislacyjnych w zakresie regulacji transportu kolejowego. Efektem było wprowadzenie w 2003 r. ustawy o transporcie kolejowym, na mocy której powołany został nowy organ – Prezes Urzędu Transportu Kolejowego.
Zgodnie z przyjętymi przepisami właściwość Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, jako centralnego organu administracji rządowej, skupiała się na regulacji transportu kolejowego, licencjonowaniu transportu kolejowego, nadzorze technicznym nad eksploatacją i utrzymaniem linii kolejowych oraz pojazdów kolejowych, a także bezpieczeństwie ruchu kolejowego. Ponadto jako organ wyspecjalizowany Prezes UTK otrzymał kompetencję do sprawowania nadzoru nad wyrobami wprowadzonymi do stosowania w kolejnictwie.
Jedną z ważniejszych zmian ustawy o transporcie kolejowym była nowelizacja z 2016 r. Miała ona na celu m.in. dostosowanie krajowego porządku prawnego w zakresie transportu kolejowego do zmian wynikających z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie utworzenia jednolitego obszaru kolejowego oraz do przepisów wykonawczych.

RK: Zmienia się UTK, zmienił się rynek. Jak Pan ocenia kierunki w którym zmiany rynkowe podążają, szczególnie w zakresie bezpieczeństwa?

IG: Podejście rynku do spraw bezpieczeństwa zmienia się w sposób widoczny. Ewoluuje postrzeganie kwestii bezpieczeństwa przez zarządy i przede wszystkim pracowników kolei. Wystarczy przyjrzeć się malejącemu trendowi miernika wypadków. Wskaźnik ten to odniesienie liczby wypadków do wykonanej pracy eksploatacyjnej. W latach 2008-2011 był na poziomie około 4, obecnie 2,5. Czyli wyraźnie widać spadek wypadkowości na kolei.
W 2016 roku zainicjowałem projekt Deklaracji Kultury Bezpieczeństwa w Transporcie Kolejowym. Do deklaracji przystąpiło prawie 180 sygnatariuszy. Świadczy to o traktowaniu kwestii bezpieczeństwa jako nadrzędnego dobra i jest impulsem do kreowania nieszablonowych rozwiązań w zakresie bezpieczeństwa. O dzisiejszych uczestnikach rynku kolejowego w Polsce śmiało można powiedzieć, że są to świadomi, doświadczeni i dojrzali partnerzy, dla których bezpieczeństwo jest wartością najważniejszą. Jest to o tyle istotne, że dzięki wspólnemu wysiłkowi możemy kreować bezpieczne i konkurencyjne warunki świadczenia usług transportu kolejowego. Jako Urząd otwarty ciągle poszerzamy zasięg i zakres współpracy.

RK: Filozofia UTK opiera się na nowoczesności oraz otwartości. Te fundamenty są chyba istotne w podejściu do branży oraz w znaczący sposób ułatwiają współpracę?

IG: Wizją UTK jest tworzenie nowoczesnego i otwartego urzędu dbającego o wysokie standardy wykonywania usług na rynku transportu kolejowego. I te zasady wprowadzamy w życie. Nie tylko zmianie uległa filozofia prowadzonych działań nadzorczych. Obecnie skłaniamy się do wskazywania i eliminowania nieprawidłowości, a zdecydowane działania sankcyjne podejmujemy wyłącznie, gdy zagrożone jest bezpieczeństwo.
Duży nacisk kładziemy też na współpracę z rynkiem. Organizujemy bezpłatne warsztaty w ramach Akademii UTK, spotykamy się z rynkiem w ramach „Piątków z UTK” i drzwi otwartych. Staramy się być urzędem odpowiedzialnym społecznie. Pierwsi w administracji rządowej opublikowaliśmy raport CSR.
Nowoczesność w UTK to nie jest puste słowo. Rynek z pewnością docenił chociażby aplikację SOLM, która umożliwiała bezproblemowe i szybkie złożenie wniosków o wydanie licencji maszynisty. W ramach budowy nowoczesnego urzędu tworzymy obecnie np. system Kolejowe e-bezpieczeństwo. Pozwoli on na monitorowanie stanu bezpieczeństwa i podejmowanie działań wyprzedzających aby eliminować pojawiające się ryzyka i zagrożenia.

RK: Funkcje Prezesa pełni Pan w zasadzie od lutego 2016 roku. Proszę zatem powiedzieć, co Pan uważa za najważniejsze osiągnięcie Pana kadencji?

IG: Jestem przekonany, że sukcesem jest otwartość urzędu polegająca m.in. ciągłej współpracy z rynkiem. To owocuje w ten sposób, że wspólnie eliminujemy przeszkody i pojawiające się problemy, a dzięki temu rynek może się rozwijać. Zdajemy sobie sprawę, że w wielu obszarach swojej odpowiedzialności pełnimy rolę usługową i wiemy jakie znaczenie ma chociażby szybkość procedowania. Dlatego dążymy do tego, aby wdrażać najbardziej nowoczesne formy przekazu i komunikacji – wspominana aplikacja SOLM, czy e-bezpieczeństwo. Sukcesem niewątpliwie jest to, że kolej jest bezpieczna a nam udało się przekonać do krzewienia zasad wynikających z naszego projektu Kultura bezpieczeństwa, aż 180 podmiotów funkcjonujących w systemie kolejowym. Oczywiście realizujemy mnóstwo pomysłów i projektów z których najważniejsze to adresowana do dzieci Kampania Kolejowe ABC, na którą pozyskaliśmy ponad 23 mln zł unijnego dofinansowania, Akademia UTK, czy też liczne działania na rzecz pasażerów, w tym poprawy dostępności kolei dla wszystkich podróżujących.
Chciałbym zwrócić uwagę, że to dopiero początek mojej 5-letniej kadencji. W tym roku przyjęliśmy strategię działania Urzędu Transportu Kolejowego a do 2021 roku. Będą one ukierunkowane na bezpieczeństwie, regulacji i nowoczesnym urzędzie.

RK: Podczas Gali podkreślał Pan rolę pracowników UTK. Jakie są najbardziej pożądane cechy takiej osoby?

IG: To pracownicy są największą siłą UTK. Ich zaangażowanie, a często i poświęcenie pozwala tworzyć warunki umożliwiające rozwój transportu kolejowego. Jestem dumny z naszych pracowników. Ich wiedza oraz zapał do pracy pozwalają na tworzenie i rozwijanie nowych projektów. To dzięki nim urząd może funkcjonować tak sprawnie. Docenić należy inspektorów, którzy w terenie kontrolują działanie systemu kolejowego, jak i osoby pracujące w biurach i zajmujące się wydawaniem decyzji, czy zbieraniem danych istotnych z punktu widzenia rynku.
W urzędzie nie brakuje ludzi zaangażowanych, z pomysłami i zapałem do pracy. Doceniamy wiedzę, ale cenimy również chęć do pracy. Urząd jest doskonałym miejscem, w którym doświadczenie mogą zdobyć świeżo upieczeni absolwenci.

RK: Staracie się realnie wpływać na rynek. Jakie czynniki wpływają na wybór laureatów w Konkursie Kultury Bezpieczeństwa?

IG: Przedsiębiorcy działający w sektorze kolejowym powinni przyjąć jako priorytet zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa polskiego transportu kolejowego. Cel ten powinien być wspierany przez działania całego środowiska, w tym również organy państwa, jednostki naukowe, organizacje, stowarzyszenia i media.
Od maja 2016 roku „Deklaracja w sprawie rozwoju kultury bezpieczeństwa w transporcie kolejowym” została podpisana prawie 180 przedstawicieli rynku kolejowego, między innymi przez Ministra Infrastruktury, Przewodniczącego Państwowej Komisji Badania Wypadków Kolejowych, Komendanta Głównego Policji, Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, zarządców infrastruktury kolejowej, przewoźników, użytkowników bocznic kolejowych, a także jednostki naukowe i badawcze, jednostki certyfikujące, stowarzyszenia i media.
Od początku istnienia projektu organizowany jest konkurs skierowany przede wszystkim dla sygnatariuszy „Deklaracji”. Wyróżniane są osoby i przedsiębiorcy, którzy swoją pracą lub innowacyjnymi rozwiązaniami przyczyniają się do podnoszenia poziomu kultury bezpieczeństwa w transporcie kolejowym. Celem konkursu jest rozpowszechnienie dobrych praktyk związanych z promowaniem kultury bezpieczeństwa oraz możliwość wymiany informacji i doświadczeń pomiędzy uczestnikami konkursu. Nagrodzenie najbardziej aktywnych przedsiębiorców powoduje wzrost motywacji w dążeniu do poprawy bezpieczeństwa w transporcie kolejowym i pozwala na promocję dobrych praktyk.

RK: Na Gali padały również pytania o przyszłość kolei. Jak Pan ją widzi?

IG: Kolej przyszłości to nie tylko przekroczenie barier technicznych taboru, infrastruktury i urządzeń. Przyszłością kolei jest człowiek, który z dobrodziejstwa transportu kolejowego będzie korzystał na co dzień. Wspaniałą perspektywą, możliwą do osiągnięcia, jest wpisanie kolei w polską codzienność. To regularne dojazdy do i z aglomeracji miejskich, to wygodne i szybkie podróże pomiędzy kluczowymi miastami kraju, ale także perspektywy wykorzystania kolei w logistyce – zmiana podejścia z myślenia wielkogabarytowego na indywidualne. Kolej może być dla przykładu wykorzystywana w usługach kurierskich, czy stanowić atrakcyjną alternatywę transportową również dla mniejszych firm. To tylko kwestia dobrych chęci i uregulowania najistotniejszych kwestii – zniesienia barier.
Rynek kolejowy w Polsce z pewnością będzie rozwijał się pod względem rozwiązań technicznych i strukturalnych. Przed nami wizje nowoczesnego taboru kolejowego, zapewniającego przede wszystkim najwyższe standardy bezpieczeństwa, ale też komfortu i ergonomii. Wielkie oczekiwania pokładam również we wdrożeniu na polskiej sieci kolejowej w pełni funkcjonującego systemu ERTMS, który zapewni pełną interoperacyjność budowanej infrastruktury.
Transport kolejowy w Polsce stale się rozwija, jednak nie sposób zaprzeczyć, że tak naprawdę dziś stoimy przed wyzwaniami o największym zasięgu. W niedalekiej perspektywie planowane jest powstanie Centralnego Portu Komunikacyjnego. Skala przedsięwzięcia, jakim jest przygotowanie i realizacja tej inwestycji, wymaga od wszystkich zaangażowanych skierowania szczególnej uwagi na właściwe przygotowanie założeń strategicznych. Projekt wymagał będzie redefiniowania struktury sieci kolejowej w Polsce w celu stworzenia takiej siatki połączeń, aby największe skupiska ludności uzyskały dostęp do połączeń kolejowych i mogły z nich bez przeszkód korzystać. To kolejne ogromne wyzwanie również dla regulatora rynku.

RK: Podsumowując- UTK będzie potrzebny jeszcze wiele lat?

IG: Z pewnością przez kolejne lata potrzebny będzie niezależny regulator rynku. Jednym ze znaczących przedsięwzięć, jakie stoją przed rynkiem kolejowym w najbliższych latach, jest wdrożenie IV pakietu kolejowego. Już teraz wiadomo, że charakter zmian wprowadzonych przez regulacje europejskie będzie wymagał od Prezesa UTK, jako regulatora rynku i krajowej władzy bezpieczeństwa, wyjątkowego zaangażowania. Warto jednak podkreślić, że wszystkie działania związane z uproszczeniem procesu certyfikacji, czy uzyskiwaniem zezwoleń na dopuszczenia do eksploatacji zadziałają na korzyść konkurencyjności polskiego transportu kolejowego. A to właśnie tworzenie dogodnych warunków dla rozwoju konkurencyjności świadczenia usług transportu kolejowego stanowić będzie kontynuację przyjętej w Urzędzie Transportu Kolejowego misji na najbliższe lata.

Rozmawiał RK