Analizy Raport z Polski

Kolej w czasie i po pandemii

 

 

Cięcie połączeń, spadki liczby pasażerów, mniejsza ilość przewożonego towaru, a tym samym niższe zapotrzebowanie na energię. Tak wygląda kolej w dobie pandemii. Jakimi środkami wyjść z kryzysu? Jak zaplanować przyszłość? Jakie środki i rozwiązania prawne są i będą potrzebne?

 

Powoli świat przyzwyczaja się do nowej rzeczywistości. Jaka ona będzie tego nie wie nikt – pomysły pozostają bowiem w sferze domysłów. Nie ma pewności jak będzie wyglądała gospodarka i czy nie uderzy w nas kolejna fala zachorowań. Tym niemniej jednak większość dotkniętych koronawirusem państw na świecie z trybu zarządzania kryzysowego przechodzi w tryb planowania. Powrót do normalności nie będzie jednak ani prosty, ani szybki.

Także kolej potrzebuje solidarności oraz planu na najbliższe miesiące, a może lata. Spadki przewiezionych pasażerów u przewoźników są niepodważalne – sięgają nawet 90% w porównaniu do analogicznego okresu w zeszłym roku. O 50% mniej pociągów wyjechało w trasy, a często jeśli wyjechały to przewoźnicy zmniejszali ich długość. Kolej będzie się musiała odbudować.

Trudno teraz odpowiedzieć na wiele pytań. Nie wiemy czy wróci zapotrzebowanie na podróże koleją czy też potencjalni pasażerowie trwale przesiądą się do samochodów. Można natomiast już teraz pomyśleć jak przygotować sam system kolejowy do czasu po pandemii.

 


Pierwsze ruchy zostały już wykonane. Spółki wchodzące w skład Grupy PKP wprowadziły pakiet działań ukierunkowanych na wsparcie przedsiębiorców. Systemem ulg i zwolnień z części opłat zostali objęci zarówno przewoźnicy pasażerscy, jak i najemcy nieruchomości na dworcach i stacjach kolejowych. Stworzono katalog udogodnień dla najemców prowadzących działalność gospodarczą na dworcach kolejowych. Najemcom zaoferowano umorzenie 80% należnego czynszu za okres od 15 marca do 30 kwietnia br. lub zwolnienie w całości z opłaty eksploatacyjnej i opłaty marketingowej we wspomnianym okresie. Tym samym stworzono furtkę pozwalającą na to, że najemcy nieruchomości przetrwają najgorszy okres i wrócą na dworce i stacje prowadząc swoją działalność usługową. Ta stanowi bowiem jeden z ważniejszych czynników wpływających na funkcjonalność tych przybytków.

Grupa ukierunkowała również swoje działania na wsparcie przewoźników kolejowych. W tym wypadku nie pobierano od nich w pełnym zakresie opłaty za dostęp do infrastruktury, czyli tzw. opłaty dworcowej. Co prawda zwolnienie z opłat nie obejmowało kosztów mediów, a zwolnienie z czynszu poprzedzono aneksowaniem umów najmu czy dzierżawy. Był to jednak przejaw branżowej solidarności.

Podkreślił to Ireneusz Merchel, prezes Zarządu PKP Polskie Linie Kolejowe SA:

  • Na bieżąco współpracujemy z przewoźnikami pasażerskimi i towarowymi. Te działania są ważne szczególnie obecnie. To solidarna pomoc i ulgi w opłatach w sytuacji ograniczeń w przewozach spowodowanych skutkami epidemii.
  • PKP PLK pomogła pasażerskim i towarowym przewoźnikom kolejowym, którzy okresowo wstrzymali kursowanie części pociągów zawieszając obciążanie przewoźników opłatami rezerwacyjnymi z tytułu rezygnacji z całej lub części trasy w okresie od 13 marca do odwołania. Ponadto od 14 marca również do odwołania przewoźnicy kolejowi nie byli obciążani opłatami za uruchomienie pociągu z innym pojazdem trakcyjnym i/lub zwiększoną masą brutto niż wynika to z rozkładu jazdy.
  • PKP Energetyka zaproponowała możliwość rozliczania zakupionej energii w oparciu o znacznie mniejszy plan pracy przewozowej. Tym samym pozwalało to przewoźnikom dostosować ilość kupowanej energii trakcyjnej do ograniczonego rozkładu jazdy.

 

 

Wojciech Orzech, prezes zarządu PKP Energetyka:

  • Zmniejszenie ruchu w sektorze kolejowym istotnie obniża także zapotrzebowanie na energię trakcyjną i generuje niespotkane dotąd straty. Jednocześnie mamy obowiązek utrzymania stabilności i pełnej ciągłości zasilania sieci, co wiąże się z dodatkowym obciążeniem finansowym. Wiemy, że kolej może przetrwać ten trudny czas tylko dzięki wzajemnemu wsparciu i bliskiej współpracy całego sektora. Pomagamy przewoźnikom tu i teraz, bo potrzebne są szybkie, konkretne działania. Kluczowe będą jednak kompleksowe rozwiązania dla kolei, które uwzględnią zarówno potrzeby firm infrastrukturalnych, jak i przewoźników.
  • Zwolnienia z opłat dla najemców, rezygnacja z opłaty dworcowej czy nowy sposób rozliczania energii to jednak działania doraźne. Pożądane, ale potrzebne na teraz. Branża potrzebuje jednak swojej Tarczy Antykryzysowej.
  • Klaster Luxtorpeda, którego istotną częścią jest Polska Izba Producentów Urządzeń i Usług na Rzecz Kolei, przedstawił szereg postulatów, które powinny ułatwić funkcjonowanie branży tak w trakcie jak i po pandemii.

Doraźnie postulowano między innymi:

  • zmiany w zasadach wypłacania zasiłków chorobowych oraz tych za czas opieki i kwarantanny – postulowana zmiana zakłada wypłacanie świadczeń z tego tytułu ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od pierwszego dnia choroby, opieki i kwarantanny. Pozwoli to odciążyć przedsiębiorców od ponoszenia zwiększonych kosztów wypłacania tych świadczeń, do ponoszenia których przedsiębiorcy są zmuszeni zaistniałą sytuacją, co wpływa na płynność przedsiębiorców;
  • okresowe zawieszenie obowiązku odprowadzania danin publicznoprawnych od wynagrodzeń pracowniczych co poprawiłoby znacząco bieżącą płynność finansową przedsiębiorstw.

W kontekście pomocy dla przewoźników pasażerskich propozycja dotyczyła m. in.:

  • wypłaty kwot, zaoszczędzonych przez Państwo oraz samorządy z tytuły refundacji ulg, przewoźnikom pasażerskim, w formie wsparcia, pomocy bezzwrotnej lub zaliczki na poczet ulg na rok 2021 lub ewentualnie w formie nieprocentowanej pożyczki w wysokości kwot jakie w poprzednich latach w podobnych okresach przewoźnik otrzymywał z tytułu refundacji ulg ustawowych;
  • zwolnienia energii elektrycznej na potrzeby trakcyjne z wszelkich obciążeń podatkowych, w tym akcyzy;
  • zwolnienia z opłat za dostęp do infrastruktury wobec PKP PLK i pokrycie ich przez Państwo w okresie ograniczeń w poruszaniu, ewentualnie czasowe obniżenie w 2020 roku, opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej. Oznaczałoby to przejęcie przez Państwo zadania utrzymania infrastruktury.
  • przyspieszenia do 15 dni zwrotu podatku VAT dla przewoźników pasażerskich oraz możliwość nieograniczonego dostępu do środków zgromadzonych na rachunkach VAT. Postulowane jest także skrócenie czasu rozpatrywania wniosków o uwolnienie środków z rachunków VAT oraz nadanie postanowieniu o uwolnieniu rygoru natychmiastowej wykonalności i możliwości przekazywania środków pomiędzy rachunkami VAT w różnych bankach i dołożenie wynagrodzeń dla możliwości płatności z rachunku VAT.

Klaster przekazał również postulaty, które mogłyby mieć wpływ na pobudzenie zainteresowania koleją oraz rozruch samej kolei w najbliższych miesiącach. W tym wypadku propozycja dotyczyła zwolnienia przez PKP SA z opłat za korzystanie z obiektów infrastruktury usługowej oraz zwolnienia z opłat za korzystanie z nieruchomości będących w zarządzie PKP SA (czynsz dzierżawny, najem), a także za dzierżawy terenów należących do Państwa i jednostek samorządu terytorialnego.

Kolejne postulatu dotykały kwestii:

  • biletów (obniżenie stawki VAT na bilety kolejowe do 0 proc. po ustaniu okresu epidemii, co spowodowałoby obniżenie cen biletów, tak aby możliwe było ponowne pobudzenie popytu na przewozy kolejowe);
  • kosztów walki z pandemią (całkowity lub częściowy zwrot wszystkich nakładów poniesionych w związku z epidemią, jak koszty dezynfekcji, sprzętu ochrony indywidualnej, dodatkowego wyposażania pojazdów w urządzenia i materiały do dezynfekcji);
  • kredytów (udzielenie preferencyjnych kredytów obrotowych z uproszczoną procedurą przydzielenia kredytu -niskooprocentowanych, gwarantowanych przez Państwo lub przejęciem odsetek przez budżet Państwa- z odroczonym terminem spłaty na 12 miesięcy z możliwością przedłużenia odroczenia do 24 miesięcy, celem utrzymania płynności finansowej w przedsiębiorstwach);
  • decyzji bankowych (przyspieszenie procesów decyzyjnych w bankach kontrolowanych przez Skarb Państwa oraz kontrola stosowanych cen produktów);
  • poręczeń bankowych (wprowadzenie szybkiego instrumentu poręczenia przez np. PFR, ARP dla limitów kredytowych/gwarancyjnych w bankach komercyjnych i instytucjach faktoringowych);
  • spłat (zawieszenie/odroczenie spłaty kosztów obsługi długu z możliwością spłaty ratalnej po okresie pandemii – kredyty, leasingi, gwarancje).

 

 

W kontekście ułatwień finansowych propozycja dotyczyła także:

  • aneksowania terminów spłaty zobowiązań;
  • umarzania lub częściowego umarzanie kredytów i pożyczek na pokrycie bezpośrednich kosztów walki z wirusem;
  • częściowego umarzania finansowania pomostowego na czas epidemii;
    obniżenia marż bankowych przy wymianie waluty;
  • obniżenia/odroczenia pobieranych opłat bankowych operacyjnych takich jak koszty przelewów, administrowanie;
  • tańszej energia i dostępu do infrastruktury.

W tym ostatnim przypadku oznaczałoby to zwiększenie elastyczności modelu rozliczeń z Towarową Giełdą Energii. Tym samym zmianę systemu rozliczeń finansowych na system z dłuższymi niż jednodniowe terminami płatności oraz uznanie przez TGE SA innych niż obecnie wariantów zabezpieczeń niepieniężnych.

W kontekście prac infrastrukturalnych natomiast proponuje się bezkosztowe ułatwienia dla wykonawców inwestycji infrastrukturalnych. Byłoby to między innymi aneksowanie umów w zakresie gwarancji zwrotu zaliczki. Gwarancja dotyczyłaby tylko wartości netto i nie na 100 procent.

Oczywiście tekst ten pisane jest w ostatnich dniach kwietnia zatem przyszłość nadal jest spowita ciemnymi chmurami. Nie wiemy ile czasu spędzimy w domach, tym samym nie wiemy kiedy zacznie się odmrażanie gospodarki. Przedstawione jednak pomysły mogą być wskazówkami dla resortu pozwalającymi ukierunkować przyszłe decyzje.