Aktualności Raport z Polski Wywiady

Ignacy Góra: Innowacyjność to ważny czynnik [WYWIAD]

Prezes Urzędu Transportu Kolejowego, dr. Inż. Ignacy Góra, przedstawił założenia inicjatywy Europejskiego Roku Kolei w Polsce, omówił stan bezpieczeństwa oraz efekty IV Pakietu Kolejowego.

Panie Prezesie, rok 2021 został ogłoszony Europejskim Rokiem Kolei. Został Pan zgłoszony do Komisji Europejskiej jako krajowy koordynator ERK2021. Proszę zatem przybliżyć cele związane z tą inicjatywą?

Głównym celem Europejskiego Roku Kolei jest zachęcanie do podejmowania przez Unię, państwa członkowskie, władze regionalne i lokalne oraz inne organizacje wysiłków na rzecz zwiększania udziału kolejowego transportu pasażerskiego i towarowego w transporcie. Europejski Rok Kolei powinien być inspiracją do ogólnoeuropejskiej debaty na temat przyszłości kolei.

Projekt ten to jeden z elementów wdrażanego w UE Europejskiego Zielonego Ładu, którego celem jest rozwiązanie problemów dotyczących klimatu oraz środowiska naturalnego i osiągnięcie w 2050 roku zerowego poziomu emisji gazów cieplarnianych netto (co oznacza równowagę między emisjami CO2 a pochłanianiem CO2 z atmosfery do tzw. pochłaniaczy dwutlenku węgla). Aby osiągnąć neutralność klimatyczną, konieczne będzie ograniczenie emisji w sektorze transportu o 90%. Ważną częścią inicjatywy jest przejście na zrównoważoną mobilność, której kolej jest jednym z kluczowych ogniw i stanowi jeden z najbardziej ekologicznych i najbezpieczniejszych środków transportu.

Europejski Rok Kolei jest niewątpliwym bodźcem, który może w pozytywny sposób wpłynąć na rozwój kolei w Polsce. COVID-19 zahamował wzrost, jaki obserwowaliśmy od kilku lat. W 2020 roku byliśmy świadkami oddziaływania, jakie sytuacja epidemiologiczna ma na wszystkie środki transportu.

Europejski Rok Kolei jest niewątpliwym bodźcem, który może w pozytywny sposób wpłynąć na rozwój kolei w Polsce

Biorąc pod uwagę panującą na całym świecie sytuację, uważam, że takie projekty jak Europejski Rok Kolei są właśnie teraz idealnym narzędziem do promocji, edukacji i budowania pozytywnego wizerunku kolei.

W jaki sposób zamierzacie promować cele związane z Europejskim Rokiem Kolei?

Od momentu ogłoszenia 2021 roku Europejskim Rokiem Kolei UTK rozpoczął działania, które mają wykorzystać potencjał tego wydarzenia do promocji kolei.

W ramach prac wewnętrznych urzędu powstał zespół zadaniowy powołany specjalnie do tego projektu, który zajmuje się opracowaniem propozycji działań i późniejszym nadzorem nad ich właściwą realizacją. UTK zaprosił również przedstawicieli branży, aby wspólnie wypracować pomysły działań, które pozwolą przekonać Polaków, jak ważny w rozwoju naszego kraju jest transport kolejowy. Równocześnie w ostatnich tygodniach UTK zachęcał wszystkich do zgłaszania swoich inicjatyw. Odzew na tę propozycję był pozytywny i wpłynęło wiele ciekawych propozycji. Jest to znak, że rozwój kolei jest ważny dla wielu instytucji i osób, nie tylko tych bezpośrednio związanych z koleją.

Urząd Transportu Kolejowego będzie prowadził także działania, które zostały podzielone ze względu na formę na: „Konferencje, Spotkania, Debaty”, „Warsztaty”, „Konkursy”, „Edukacja i Promocja” i inne. Zaplanowano m.in. Forum Bezpieczeństwa Kolejowego, Konkurs Kultury Bezpieczeństwa w transporcie kolejowym. W Europejskim Roku Kolei odbędą się również Międzynarodowe Targi Kolejowe TRAKO. Wspólnie z Pocztą Polską urząd zaplanował wydanie serii znaczków pocztowych poświęconych nowoczesnemu taborowi kolejowemu jeżdżącemu po polskich torach.

W ramach Europejskiego Roku Kolei UTK planuje także zachęcić przewoźników kolejowych, zarządców infrastruktury oraz organizacje branżowe do wspólnych inicjatyw. Nie będę na razie zdradzał szczegółów, ale planujemy m.in. konkursy dla podróżnych, wspólne promowanie wykorzystania środków unijnych na rozwój kolei czy spotkania poświęcone programom, które mogą zapewnić dalszy rozwój kolei.

Wydaje się, że główny nacisk trzeba położyć na innowacyjność kolei?

Innowacyjność to bardzo ważny czynnik. Warto przypomnieć tu o takich działaniach jak Shift2Rail, które mają wspomagać innowacyjność europejskiego przemysłu związanego z koleją. Jednak cele szczegółowe ERK pokazują wyraźnie na jak wielu jeszcze innych płaszczyznach znajdują się potrzeby, a zarazem możliwości transportu kolejowego.

Wśród najważniejszych należy wymienić kolej jako zrównoważony, innowacyjny, wzajemnie połączony i intermodalny, bezpieczny i przystępny cenowo rodzaj transportu. Do większości z wymienionych zalet kolei nie musimy nikogo w branży przekonywać, ale ważne jest, aby szeroko i skutecznie dotrzeć z tym przekazem do społeczeństwa. Warto podkreślać, że w przeciwieństwie do ruchu samochodowego czy lotniczego kolej jest bardziej eko. Zgodnie z danymi o wypadkowości jest jednym z najbezpieczniejszych rodzajów transportu. Podróż koleją jest również atrakcyjna cenowo.

Ważne jest także podkreślanie europejskiego, transgranicznego wymiaru kolei. Warto zaznaczyć, że dzięki połączeniom międzynarodowym istnieje prostsza, bardziej zrównoważona i wygodna alternatywna forma podróżowania. Ruch transgraniczny daje możliwość do rozwoju lokalnego, zrównoważonej turystyką czy kształcenia młodzieżą w regionach przygranicznych.

Na uwagę zasługuje też zwiększanie wkładu kolei w rozwój gospodarki Unii – kluczowy z punktu widzenia szczególnie Europejskiego Zielonego Ładu jest proces przekonania biznesu do zwiększenia korzystania z kolei w transporcie towarów.

Przy okazji promowania nowoczesnej kolei warto również przypominać o jej bogatej historii. Jest to aspekt, o którym warto pamiętać ze względu na podtrzymywanie więzi z przeszłością. Projekt „Zabytki kolejnictwa – ocalić od zapomnienia” Urzędu Transportu Kolejowego jest świetnym przykładem, jak budować zainteresowanie koleją poprzez pamięć o jej historii.

Duży nacisk położony zostanie także na promowanie atrakcyjności zawodów związanych z koleją – jak pokazał ubiegłoroczny raport UTK „Kolejowe szkolnictwo zawodowe. Analiza UTK” – jest to obszar, który wymaga szczególnej atencji, gdyż powstająca luka pokoleniowa może być zagrożeniem dla rozwoju kolei. Istotne będzie również zwiększenie świadomości społecznej w zakresie potencjalnej roli kolei w rozwoju zrównoważonej turystyki w Europie.

No i na koniec – ważnym tematem jest wejście w życie IV pakietu kolejowego, który przyniósł dużo zmian dla kolei.

Reasumując – Europejski Rok Kolei to ogromna szansa dla kolejnictwa. Ważne, aby skutecznie ją wykorzystać. Tylko dzięki wspólnym działaniom i zaangażowaniu będziemy mieli możliwość uzyskania oczekiwanych pozytywnych zmian. Wierzę, że Europejski Rok Kolei może być trampoliną, z której polskie i europejskie koleje wyskoczą na rekordowe wyniki obsługi w ruchu pasażerskim i towarowym. Promocja kolei połączona z działaniami systemowymi zwiększającymi atrakcyjność tego ekologicznego środka transportu to recepta na sukces.

A wracając trochę do tego co minęło. Trudny rok za koleją w Polsce?

Ubiegły rok chyba dla każdego był wyjątkowo trudny. Epidemia koronawirusa zmieniła nasze życie, wpłynęła również na funkcjonowanie kolei. Szczególnie negatywny wpływ pandemii widoczny był w przewozach pasażerskich. W 2020 r. z usług kolei skorzystało nieco ponad 209 mln osób. To o niemal 127 mln osób mniej niż w 2019 r. Spadek liczby pasażerów wyniósł prawie 38%. Pewną nadzieję na poprawę sytuacji dawał okres wakacyjny, kiedy liczba pasażerów sukcesywnie wzrastała. Jednak druga fala epidemii znów zmniejszyła liczbę chętnych do podróżowania koleją.

Trochę lepiej kryzys zniosły przewozy towarowe. Masa przewiezionych towarów wyniosła nieco ponad 223 mln ton. W porównaniu z 2019 r. oznacza to spadek przewiezionej masy o 13,2 mln ton (5,6%). Szczególnie warto zwrócić uwagę na to, że w listopadzie i grudniu przewieziono więcej ładunków niż w tych samych miesiącach w 2019 r. Świadczy to o potencjale, który pomimo kryzysu nadal cechuje transport kolejowy.

Przyniósł on także dobre informacje, szczególnie w sferze bezpieczeństwa?

To prawda. Ze wstępnych szacunków wynika, że miernik wypadków w 2020 r. będzie kształtował się na poziomie 1,8. Czyli na jeden milion poc-km doszło do mniej niż dwóch wypadków. To najlepszy wynik odkąd UTK prowadzi statystyki. Liczba wypadków na sieci kolejowej spadła o 100. Na liniach kolejowych odnotowanych zostało 425 wypadków (w tym 6 poważnych), o 19% mniej w stosunku do 2019 r., gdy doszło do 525 wypadków (z czego 4 poważne). Najwięcej wypadków w 2020 r. odnotowano, podobnie jak w latach ubiegłych, w grupie zdarzeń na styku systemu kolejowego i strony trzeciej. Łącznie w tej grupie były 332 wypadki, co stanowi 78,1% wszystkich wypadków na liniach kolejowych. Pozostałe 93 wypadki to zdarzenia, których źródło leży w systemie kolejowym.

Niestety pomimo mniejszej liczby wypadków liczba ofiar śmiertelnych i ciężko rannych pozostała na takim samym poziomie co w ubiegłym roku. Oczywiście są to dane wstępne, które mogą ulec jeszcze zmianie w szczególności co do liczby ofiar potrąceń przez pociągi. Niektóre postępowania jeszcze trwają i może dojść do przekwalifikowania wypadku na samobójstwo.

Nadal olbrzymim problemem są wypadki na przejazdach kolejowo-drogowych. Co prawda liczba ofiar śmiertelnych spadła z 60 do 47, a zdarzeń było 170, czyli o 29 mniej, jednak nadal są to najliczniejsze wypadki na kolei.

Często przyczyną tragedii jest niestosowanie się kierowców do obowiązujących przepisów. By to zmienić, z mojej inicjatywy rozpoczęto testowanie innowacyjnych systemów monitoringu na przejazdach kategorii D. Poza automatycznym wykrywaniem niezatrzymania się przed znakiem „Stop”, urządzenia wyświetlają także komunikaty ostrzegające kierowcę o zbyt szybkim zbliżaniu się do linii kolejowej. Nowe rozwiązania pozwalają na automatyczny odczyt danych z tablic rejestracyjnych pojazdów oraz zdalne przekazanie wybranych informacji do odpowiednich służb.

W pierwszym półroczu 2020 r. wszedł w życie filar rynkowy IV pakietu kolejowego, w drugim półroczu zaś filar techniczny. IV pakiet kolejowy – czy branża odczuwa już jego oddziaływanie?

Rok 2021 będzie ważny dla unijnej polityki kolejowej, ponieważ jest to pierwszy pełny rok, w którym zostaną wdrożone przepisy uzgodnione w ramach czwartego pakietu kolejowego, czyli przepisy dotyczące otwarcia rynku krajowych kolejowych przewozów pasażerskich, ograniczenia kosztów i obciążeń administracyjnych przedsiębiorstw kolejowych działających w całej Unii oraz przekazania Agencji Kolejowej Unii Europejskiej (ERA) dodatkowych zadań mających na celu zmniejszenie barier technicznych. Wprowadzane zmiany mają ułatwić działalność operatorom kolejowym, co bezpośrednio ma się przełożyć na łatwość korzystania z kolei.

Zaufanie jest szczególnie ważne w czasie epidemii. Myślę, że kolej stanęła na wysokości zadania

IV pakiet kolejowy przyniósł dla rynku kolejowego szereg ważnych zmian dotyczących przede wszystkim procedury uzyskiwania jednolitych certyfikatów bezpieczeństwa i zezwoleń na wprowadzenie do obrotu pojazdów kolejowych.

Zgodnie z nowymi regulacjami kompetencje do wydawania tych dokumentów, w zależności od obszaru działalności i obszaru użytkowania pojazdu, podzielone zostały między Prezesa UTK oraz Agencję Kolejową Unii Europejskiej. Zmianie uległ także sam proces składania wniosków o wydanie jednolitych certyfikatów oraz zezwoleń dla pojazdów. Procedura odbywa się poprzez system informatyczny – OSS (One Stop Shop). Ponadto zmiany dotyczą wprowadzenia zasad gwarantujących niezależność zarządców infrastruktury kolejowej oraz przepisów dotyczących udzielania licencji przewoźnikom i otwartego dostępu.

Na koniec pytanie – czy kolej w Polsce robi wszystko co możliwe, aby pasażer ufał przewoźnikom?

Zaufanie jest szczególnie ważne w czasie epidemii. Myślę, że kolej stanęła na wysokości zadania. W początkowej fazie epidemii pociągi były często jedynym środkiem transportu zbiorowego, którym można było dojechać do pracy czy lekarza. Pociągi, choć oferta była ograniczona, kursowały, a często komunikacja np. busami nie była zapewniona.

Pewność funkcjonowania to jedno, drugie – to co robili uczestnicy rynku kolejowego już na początku pandemii – to działania nakierowane na to, by podróżowanie było bezpieczne i by pasażer miał świadomość, że dworce i pociągi to miejsca, gdzie zachowuje się wszelkie standardy sanitarne. W zwiększaniu świadomości, że podróżowanie środkami transportu zbiorowego nie powoduje większego zagrożenia niż np. zakupy w sklepie, dużą rolę odgrywają również akcje takie jak #bezpiecznaKolej.

Reklama