Wywiady

Mamy ambicję skutecznie promować Polskę

Z Joanną Lech, p.o. dyrektora Centrum Unijnych Projektów Transportowych, rozmawialiśmy o obecnej perspektywie
i wydatkowaniu środków na kolei.

W sierpniu zeszłego roku, CUPT, ogłosił, że „(..) Jesteśmy 2-3 lata do przodu w porównaniu z poprzednią perspektywą (…)”. Jak Pani ocenia ten stan po kolejnym roku?

Z końcem 2020 roku rozdysponowane zostaną środki unijne na projekty transportowe z Programów Operacyjnych Infrastruktura i Środowiska (POIiŚ), Polska Wschodnia (POPW) i Instrumentu „Łącząc Europę” (z ang. CEF). Zawarliśmy już z beneficjentami przeważającą część umów, na mocy których otrzymają środki unijne. Wiele wniosków o dofinansowanie pozostaje jeszcze na etapie oceny. W przypadku projektów realizowanych w ramach POIiŚ, zakontraktowanie środków UE wynosi już ponad 80%. W POPW wspierającym infrastrukturę kolejową podpisano umowy na ponad 96%, natomiast środki z Instrumentu CEF dostępne w ramach przyznanej Polsce koperty narodowej, zostały już zagospodarowane w całości. Ponadto, polscy beneficjenci brali udział w konkursach CEF z tzw. puli ogólnej i otrzymali dofinansowanie unijne dla kolejnych projektów. Przewaga 2-3 lat, w porównaniu z poprzednią perspektywą finansową, nadal się utrzymuje, i co należy podkreślić, wymaga to od beneficjentów bardzo dużego zaangażowania w realizację projektów.

Jak to wygląda w liczbach? Ile umów jest zatwierdzonych?

W ramach POIiŚ zawarto z beneficjentami 257 umów o dofinansowanie ze środków unijnych ich inwestycji. Wartość całkowita tych projektów wynosi ponad 127,4 mld zł, wartość wydatków kwalifikowalnych ponad 85,1 mld zł. Warto podkreślić, iż wartość wsparcia ze środków UE to ok. 67,4 mld zł.
W POPW zawarto 9 umów o dofinansowanie, których wartość całkowita wynosi niemal 2,4 mld zł, wartość wydatków kwalifikowalnych to prawie 1,88 mld zł, natomiast wartość środków UE to blisko 1,6 mld zł.
W przypadku CEF, w ramach koperty narodowej beneficjenci podpisali umowy dla 29 projektów o wartości wydatków kwalifikowalnych na poziomie 22,8 mld zł, przewidujących wsparcie ze środków UE w kwocie 17,2 mld zł. W wyniku rozstrzygniętych konkursów dla puli ogólnej podpisano 23 umowy, dla których wartość wydatków kwalifikowalnych przekroczyła 2,2 mld zł, natomiast wartość środków UE osiągnęła niemal 0,5 mld zł.

W jakich obszarach związanych z transportem sytuacja wygląda najlepiej, a gdzie, niestety, inwestycje nie są realizowane w zadowalającym tempie?

Zdecydowanie najlepiej sytuacja wygląda w przypadku projektów drogowych realizowanych w ramach POIiŚ – działanie 3.1 „Rozwój drogowej i lotniczej sieci TEN-T”, gdzie we wnioskach o płatność rozliczono aż 80% środków w ramach zawartych umów. W przypadku działania 4.1 „Zwiększenie dostępności transportowej ośrodków miejskich leżących w sieci drogowej TEN-T i odciążenie miast od nadmiernego ruchu drogowego” – 63%, w działaniu 4.2 „Zwiększenie dostępności transportowej ośrodków miejskich leżących poza siecią drogową TEN-T i odciążenie miast od nadmiernego ruchu drogowego” – 42%.
Podsumowując inwestycje kolejowe i miejskie realizowane w ramach działań 5.1 „Rozwój kolejowej sieci TEN-T”, 5.2 „Rozwój transportu kolejowego poza TEN-T”, 6.1 „Rozwój publicznego transportu zbiorowego w miastach”, we wnioskach o płatność rozliczono ponad 20% środków. Z mniejszym stopniem realizacji mamy do czynienia w działaniu 3.2 na projekty intermodalne, morskie i śródlądowe, gdzie rozliczono 11% środków z zawartych umów.
Ten poziom wydatkowania jednak wynika z faktu, iż większość umów o dofinansowanie w tej grupie projektów podpisano dopiero pod koniec 2018 r. Warto jednak podkreślić, że w chwili obecnej nastąpiło przyspieszenie w rozliczaniu wydatków także w tych projektach i zakładamy, że środki zostaną rozliczone zgodnie z przyjętymi harmonogramami.
W POPW, na inwestycje kolejowe zatwierdzono już wnioski o płatność na poziomie ponad 42% dostępnego wsparcia ze środków UE.
W przypadku projektów CEF z koperty narodowej zatwierdzono środki na poziomie 21%. W ramach tych projektów realizowane są przedsięwzięcia drogowe, kolejowe, a także inwestycje poprawiające infrastrukturę portów morskich.
Stan realizacji projektów oceniam jako satysfakcjonujący. Potwierdziła to wydana w sierpniu br. decyzja Komisji Europejskiej wskazująca, że Polska w Programie Operacyjnym: Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 i Polska Wschodnia osiągnęła wszystkie założone cele pośrednie.

Kolej jest znaczącym beneficjentem. Kluczowe pytanie – czy przeznaczone na kolej środki zostaną wydatkowe w terminie?

Dzięki dobrej współpracy z Ministerstwem Infrastruktury, Ministerstwem Inwestycji i Rozwoju oraz wszystkich zainteresowanych stron, począwszy od beneficjentów poprzez samorządy i instytucje centralne, realizacja największego kolejowego programu inwestycyjnego w Europie, jakim jest Krajowy Program Kolejowy przebiega w sposób skoordynowany i skuteczny.
Potwierdzają to bieżące działania monitoringowe mające na celu zidentyfikowanie potencjalnych ryzyk oraz minimalizację ich wpływu na harmonogramy przygotowania i realizacji inwestycji kolejowych. Poza tym wnikliwie przyglądamy się sytuacji występującej na rynku i przygotowujemy scenariusze, które w przypadku wystąpienia negatywnych czynników umożliwią nam kontynuowanie procesu inwestycyjnego i zapewnią pełną absorpcję przyznanych środków unijnych.

Szkoda, aby pieniądze, kolokwialnie mówiąc, przepadły. Tym bardziej, że w kolejnej perspektywie finansowanie będzie trudniejsze?

Jeszcze raz podkreślę, że nie identyfikujemy ryzyka utraty środków unijnych przeznaczonych na rozwój sektora transportu w ramach obecnych Wieloletnich Ram Finansowych. Środki unijne dostępne w ramach budżetów Unii Europejskiej nie są pieniędzmi „łatwymi”, ich wydatkowanie odbywa się według ściśle określonych zasad stanowiących zobowiązanie zarówno po stronie beneficjentów, jak i instytucji centralnych. Liczymy, że finansowanie inwestycji kolejowych w kolejnej perspektywie finansowej będzie odbywać się na zasadach zbliżonych do obecnych, tym niemniej z ostateczną opinią musimy się wstrzymać do momentu zakończenia negocjacji i przyjęcia dokumentów programowych.

Pani Dyrektor, odchodząc trochę od pytań o finanse, chciałbym zapytać czym jest Transportowe Obserwatorium Badawcze (TOB)?

Ideą działania Transportowego Obserwatorium Badawczego jest przede wszystkim stworzenie możliwości rozwijania dobrych praktyk, wymiany wiedzy i doświadczeń pomiędzy różnymi interesariuszami zaangażowanymi w proces przygotowania i realizacji projektów transportowych. Geneza powstania TOB w 2017 r. łączy się z próbą zebrania porównywalnych danych od poszczególnych ośrodków metropolitalnych w trakcie realizacji przez ekspertów CUPT badania ewaluacyjnego ex-post sektora transportu w POIiŚ 2007-2013. Problemem okazały się różne podejścia badawcze i przedział czasowy realizacji „Kompleksowych Badań Ruchu” w poszczególnych miastach, co uniemożliwiło agregację danych na poziomie Programu. TOB poprzez wymianę doświadczeń i dobrych praktyk pomiędzy administracją publiczną, środowiskiem naukowym i przedstawicielami sektora prywatnego, wspomaga budowę systemu ewaluacyjnego oraz bieżącego monitoringu procesów rozwojowych zachodzących w kraju i efektów prowadzonej polityki transportowej w ujęciu tak krajowym, jak i regionalnym.

Co należy do głównych zadań TOB?

Celem TOB jest wzmocnienie działań służących prowadzeniu polityki transportowej opartej na dowodach poprzez m.in. tworzenie standardów oceny dotychczasowych działań inwestycyjnych finansowanych z funduszy UE, w przypadku CUPT z POIiŚ. W ramach TOB organizujemy spotkania przedstawicieli krajowej i zagranicznej administracji państwowej i samorządowej, inicjatywy JASPERS, beneficjentów środków unijnych, środowiska naukowego, organizacji pozarządowych i biznesu. Spotkania te mają na celu wymianę doświadczeń oraz wiedzy w zakresie transportu. Tematyka dotychczasowych spotkań dotyczyła możliwości prowadzenia oceny wpływu projektów z obszaru transportu publicznego w miastach; poszukiwania lepszych metod oceny wpływu projektów transportu publicznego na środowisko; dostępności transportu dla osób z ograniczoną mobilnością, oraz przepływu ładunków w modelach ruchowych.
TOB to również gromadzenie i przetwarzanie danych oraz informacji dotyczących rozwoju transportu miejskiego i aglomeracyjnego, niezbędnych do ewaluacji wpływu POIiŚ. Przeprowadziliśmy prace koncepcyjne nad założeniami metodycznymi do oceny wpływu podejmowanych interwencji transportowych. Aktualnie przeprowadzamy badanie zgodnie z wypracowanymi standardami gromadzenia i analizy danych. Efektami prac TOB są również raporty analityczne dot. wpływu realizacji transportowych projektów UE na sytuację społeczno-gospodarczą oraz publikacje naukowe wprowadzające usystematyzowane podejście do badania kwestii związanych z infrastrukturą transportową.

Na koniec pytanie o przyszłość CUPT. Wiemy, że były plany ekspansji eksperckiej i doradczej na inne kraje. Czy ten projekt jest nadal aktualny?

Chcemy, aby CUPT rozwijał się w obszarze działań o charakterze eksperckim i doradczym. Przez 12 lat funkcjonowania naszej jednostki wykształciliśmy wśród naszych pracowników potencjał ekspercki zdolny do wspierania inwestorów w realizacji największych inwestycji infrastrukturalnych – nie tylko w Polsce, ale również w Europie. Mamy ambicję skutecznie promować Polskę oraz budować wizerunek CUPT na arenie międzynarodowej i robimy to już w Gruzji, a od jesieni także w Albanii. Ta współpraca to efekt programu współpracy bliźniaczej, ale mamy w planach także inne inicjatywy o charakterze innowacyjnym i rozwojowym.
Dzielimy się wiedzą ekspercką, doświadczeniami oraz spostrzeżeniami w zakresie przygotowania i realizacji inwestycji strukturalnych finansowanych z Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego z przedstawicielami administracji rządowej i regionalnej krajów członkowskich UE oraz z krajów partnerskich. W CUPT gościła już delegacja z Rumunii, z Bułgarii, jak również z Ukrainy.
Wszystkie informacje o dotychczasowych i aktualnych działaniach CUPT dostępne są na stronie internetowej www.cupt.gov.pl. Zachęcam do zapoznania się z nimi.

Rozmawiał RK

Avatar
MD