Analizy

Więcej pasażerów i wzrost masy towarów

Poprzedni rok charakteryzował się niewielkimi wzrostami liczby przewiezionych pasażerów i masy towarów. Dynamiczniej rozwijał się segment intermodalny.

Takie wnioski płyną z „Sprawozdania z funkcjonowania rynku transportu kolejowego w 2018 r.” opublikowanego przez Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego.

Przewozy pasażerskie

W Polsce przewozy pasażerskie wykonują licencjonowani przewoźnicy kolejowi, którzy mają możliwość prowadzenia ich w ramach usług publicznych, przewozów komercyjnych oraz przewozów okazjonalnych.
W tym segmencie, w poprzednim roku, zanotowano wzrost tak w liczbie przewiezionych pasażerów, jak i w wykonanej pracy przewozowej. Było to blisko 310,3 mln osób a zatem o 2,2% więcej niż w roku poprzednim. W porównaniu do 2014 r. oznacza to wzrost o 41 mln pasażerów.
UTK skupił się również na badaniu segmentu przewozów pasażerskich w poszczególnych województwach. Wnioski jakie z niego płyną sa następujące:

  • ponad ¾ pasażerów zostało odprawionych w pięciu województwach: dolnośląskim, mazowieckim, śląskim, pomorskim i wielkopolskim
  • pomimo licznych ograniczeń w ruchu pociągów w województwie mazowieckim, łączna liczba pasażerów wyniosła blisko 98 mln osób. W porównaniu do 2017 r. liczba podróżnych spadła o 4,3 mln, Oznacza to zmniejszenie udziału tego województwa w ruchu pasażerskim o 2,1 punktu procentowego – z 33,7% do 31,6%
  • w województwie pomorskim, drugim pod względem odprawionych pasażerów, ich liczba wyniosła 57,6 mln i była wyższa o 2,1 mln (3,8%) w porównaniu do 2017 r.
  • w stosunku do roku poprzedniego odnotowano niewielkie zmiany udziałów w przewozach pasażerskich poszczególnych województw, dotyczy to także liczby przewiezionych osób. Województwami, w których liczba odprawionych pasażerów wzrosła najbardziej, były województwa: wielkopolskie (wzrost o 2,4 mln) i dolnośląskie (wzrost o 2,3 mln).

Licencjonowanie przewozów pasażerskich

Zgodnie z przepisami przewoźnikiem kolejowym w Polsce jest przedsiębiorca uprawniony na podstawie licencji do wykonywania przewozów kolejowych lub świadczenia usługi trakcyjnej lub podmiot wykonujący przewozy na infrastrukturze kolei wąskotorowej.
W zakresie licencjonowania przewozów pasażerskich Prezes UTK w 2018 r.:

  • nie udzielił ani jednej licencji na działalność polegającą na wykonywaniu przewozów pasażerskich
  • jednemu przewoźnikowi kolejowemu (MPK we Wrocławiu) zawieszono licencję na wykonywanie przewozów pasażerskich
  • jednemu przewoźnikowi (Koleje Wschodnie) cofnięto licencje na przewóz rzeczy i świadczenie usług trakcyjnych
  • jednemu przewoźnikowi (Rail Services Europe) cofnięto licencje na przewóz osób, przewóz rzeczy i świadczenie usług trakcyjnych.

Na koniec 2018 r. aktywne licencje na wykonywanie przewozów kolejowych osób posiadało 32 przewoźników kolejowych, z czego 16 sprawozdawało o regularnym wykonywaniu przewozów osób na infrastrukturze normalnotorowej.

Rynek przewoźników pasażerskich

Badając poprzedni rok zauważyć można, że liczba pasażerów wzrosła tak u przewoźników dalekobieżnych, regionalnych jak i aglomeracyjnych. Najwięcej pasażerów korzystało z usług Przewozów Regionalnych, Kolei Mazowieckich, PKP Intercity i PKP SKM w Trójmieście (łącznie 73,9%).
Największy udział w rynku mierzony przewiezioną liczbą pasażerów odnotowała spółka Przewozy Regionalne działająca pod marką konsumencką POLREGIO. Z jego pociągów skorzystało blisko 81,2 mln pasażerów czyli o 1,3 mln pasażerów więcej niż w 2017 r.

Zatrudnienie u przewoźników pasażerskich

22 647 osób to liczba zatrudnionych w sektorze przewozów pasażerskich w poprzednim roku. Analiza danych od 2014 r. pozwala zauważyć utrzymujący się stały poziom zatrudnienia, z jedynie niewielkim wzrostem w 2018 r., który wyniósł 0,2%.

Przewozy towarowe

W zeszłym roku w tym sektorze nastąpił wzrost masy, pracy przewozowej i eksploatacyjnej. Liczne prace prowadzone w ramach nowych inwestycji infrastrukturalnych zarówno drogowe, jak i torowe generowały zwiększony wolumen przewozów kruszyw i materiałów. Niestety inwestycje prowadzone na torach miały także negatywny wpływ na przewozy towarowe powodowały liczne objazdy dla składów pociągów towarowych.
W 2018 r. nastąpił wzrost przewiezionej masy ładunków. Osiągnięty wynik zbliżony był do rekordowego z 2011 r. i wynosił 250,2 mln ton. Był on związany ze wzrostem gospodarczym kraju, dobrymi wynikami sprzedaży wielu gałęzi przemysłowych oraz inwestycjami w infrastrukturze. Duże tempo wzrostu nastąpiło także w przewozach intermodalnych, gdzie masa towarów przewożonych koleją wzrosła o 15,6%, a praca przewozowa zwiększyła się o 14,8%.
W porównaniu do 2017 r., w 2018 r. nastąpił wzrost przewiezionej masy ładunków z 239,9 mln ton do 250,2 mln ton – wzrost o 4,3%. Oznacza to lekkie wyhamowanie ponieważ w 2017 r. odnotowano dynamikę wzrostu masy przewiezionych towarów w stosunku do 2016 r. na poziomie 7,9%.

Główne grupy towarowe

W 2018 r. wzrosła masa przewożonych towarów przy czym zmianie uległa struktura przewożonych grup towarowych. Na znaczeniu zyskał transport intermodalny. Największy udział w transporcie pod względem przewiezionej masy miały następujące grupy towarowe:

  • węgiel kamienny, brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny – 39,2% (ponad 98 mln ton)
  • rudy metali i pozostałe produkty górnictwa i kopalnictwa (w tym rudy żelaza oraz kruszywo, piasek, żwir i gliny) – 28,3% (70, 7 mln ton)
  • koks, brykiety, produkty rafinacji ropy naftowej, gazy wytwarzane metodami przemysłowymi – 11,2% (28 mln ton)

Łącznie te trzy grupy stanowiły ponad 78,6% ładunków. Pod względem masy przewiezionych ładunków największy wzrost dotyczył grupy rudy metali, produktów górnictwa i kopalnictwa – o ponad 8,4 mln ton, z czego wzrost podgrupy kruszyw to 9 mln ton, rud żelaza blisko 0,5 mln ton, natomiast w pozostałych podgrupach odnotowano spadki.

Średnia prędkość pociągów towarowych

UTK, aby wyliczyć średnią prędkość handlową pociągów towarowych zastosował metodę według której prędkość handlowa to iloraz długości trasy (w kilometrach) i czasu, w jakim ta trasa została pokonana (w godzinach). Średnioroczna prędkość handlowa w przewozach towarowych podana ogółem przez poszczególnych przewoźników została zindeksowana o ich udział w rynku mierzony wykonaną pracą eksploatacyjną. Prędkość handlowa w przewozach intermodalnych została zindeksowana o liczbę pociągów.
Można zauważyć, że średnia prędkość handlowa pociągów towarowych w Polsce jest niska i wpływa negatywnie na konkurencyjność transportu kolejowego. Prędkość w przewozach towarowych ogółem w 2018 r. spadła o ponad 3 km/h w porównaniu do 2017 r. Mniejszy spadek zanotowano w przewozach intermodalnych – nieco ponad 1 km/h. Na zmniejszenie prędkości pociągów towarowych w Polsce wpływ miały dwa kluczowe czynniki, którymi są modernizacje linii kolejowych oraz zwiększenie pracy przewozowej.

Licencjonowanie przewozów towarowych

Na koniec 2018 r. aktywne licencje uprawniające do realizacji działalności posiadało 94 przewoźników kolejowych, w tym 1 posiadał licencję tymczasową. W całym 2018 r. działalność przewozową realizowało 69 przedsiębiorców z 94 posiadających licencje.
W 2018 r. Prezes UTK udzielił licencji 3 przedsiębiorcom: 2 licencje dotyczyły działalności polegającej na wykonywaniu przewozów towarowych i świadczeniu usług trakcyjnych – dla OCTOPUS Rail sp. z o.o. i TKOL sp. z o.o. oraz 1 licencja na wykonywanie przewozów towarowych – „Żwirownia Dolata”.
Prezes UTK cofnął licencję 2 przewoźnikom kolejowym: Kolejom Wschodnim, na wykonywanie przewozów towarowych i świadczenie usług trakcyjnych oraz Rail Services Europe Sp. z o.o. na wykonywanie przewozów kolejowych osób, wykonywanie przewozów kolejowych rzeczy i świadczenie usług trakcyjnych. Licencja na przewóz towarów została wygaszona wobec MOSiR Ełk.

Zatrudnienie u przewoźników towarowych

27 900 osób – taka była liczba osób zatrudnionych w sektorze przewozów towarowych. Oznacza to ciągły spadek zatrudnionych na kolei.
Dodatni bilans w zmianach zatrudnienia w przewozach towarowych wyniósł 642 osoby. Największy wzrost zatrudnienia odnotowało PKP Cargo, o 265 osób. Następnie Ciech Cargo i Transchem odpowiednio o 156 i 152 osoby. Największe redukcje zatrudnienia miały miejsce w Orlen KolTrans – o 278 osób i DB Cargo Polska – o 94 osoby.

Przewozy intermodalne

Z danych UTK wynika, że przewozy intermodalne w 2018 r. rozwijały się dynamicznie i charakteryzowały się wzrostem wszystkich parametrów w stosunku do wyników z 2017 r. Analiza danych wskazuje na rosnące zainteresowanie przewozami intermodalnymi. Wzrosła liczba przewoźników świadczących usługi w tym segmencie rynku. W 2017 r. przewozy intermodalne realizowało 18 podmiotów, a w 2018 r. było ich 21. Na tle ogółu spółek świadczących przewozy towarowe nadal jest to niewiele. Zauważyć jednak należy, że w 2012 r. było to jedynie 9, a w 2016 r. 13 podmiotów.

RK

na podstawie: Sprawozdanie z funkcjonowania rynku transportu kolejowego w 2018 r. UTK, Warszawa 2019 r.

Avatar
MD