Wywiady

Ignacy Góra: Sytuacja jest dynamiczna. Reagujemy na bieżące potrzeby rynku

Fot. UTK

O bieżącej sytuacji na kolei, funkcjonowaniu rynku oraz działaniach urzędu, rozmawiamy z dr. inż. Ignacym Górą, Prezesem Urzędu Transportu Kolejowego.

Panie Prezesie, na początku odniesienie do sytuacji bieżącej, ale i niestety zatrzymania rynku przewozów pasażerskich. Po publikacji wyników styczniowych wydawało się, że 2020 rok będzie rekordowym dla polskiej kolei. Teraz jednak trudno nawet będzie go porównywać rok do rok z poprzednimi?

Ignacy Góra; Od kilku lat obserwujemy pozytywny trend jeśli chodzi o liczbę pasażerów kolei. Wyniki za styczeń, a także luty tego roku potwierdzały to, że podróżni chętnie wybierają kolej. W pierwszych dwóch miesiącach tego roku liczba pasażerów była o niemal 10% wyższa niż w 2019 r. W marcu te wyniki będą już dużo niższe. Sytuacja związana z epidemią koronawirusa w znacznym stopniu dotknęła także kolej. Z bieżącego raportowania od przewoźników pasażerskich wynika, że Polacy stosują się do zaleceń Ministra Zdrowia i ograniczają do minimum podróże. Liczba podróżnych w zależności od przewoźnika spadła pod koniec marca o 70-90%.

RK: COVID-19 zmienił wszystkie aspekty życia. UTK działał jednak aktywnie na długo przed wprowadzeniem ograniczeń i restrykcji związanych z pandemią?

Dokładamy wszelkich starań, by w ramach obowiązujących ram prawnych zminimalizować wpływ aktualnych zagrożeń na sytuację rynku kolejowego. Działaliśmy aktywnie i z wyprzedzeniem by przygotować system kolejowy do nowej sytuacji. Już na początku marca w siedzibie UTK odbyło się spotkanie w sprawie koordynacji działań związanych z zagrożeniem zarażeniem koronawirusem. W rozmowach uczestniczyło 60 osób –  przedstawiciele wszystkich państw sąsiadujących z Polska,  reprezentanci Głównego Inspektora Sanitarnego, Ministerstwa Infrastruktury, Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, Straży Granicznej oraz przewoźników, zarządców infrastruktury i dworców. Zebrane doświadczenia i informacje pozwoliło uaktualnić procedury i stworzyć nowe.

Na bieżąco prowadzimy monitoring sytuacji na sieci kolejowej, przypadków zagrożenia bezpieczeństwa, absencji drużyn trakcyjnych i pociągowych, frekwencji w pociągach pasażerskich, potrzeb przewoźników i zarządców infrastruktury w zakresie środków dezynfekujących i ochrony indywidualnej. Jesteśmy także zaangażowani w zapewnienie możliwości przekraczania granicy bez wymogu kwarantanny przez pracowników kolei, tak by umożliwić międzynarodowy transport towarów koleją.

Jakie zamierzacie jeszcze podjąć działania, aby zagwarantować sprawne funkcjonowanie rynku kolejowego?

Obecnie system kolejowy funkcjonuje sprawnie. Wszystkie szlaki są przejezdne, podróżni mają zapewnione połączenia pomimo redukcji liczby pociągów. Z odpowiednim wyprzedzeniem podjęliśmy szereg inicjatyw wywołujących zmiany w prawie, tak by zapewnić ciągłość pracy na kolei. Chodzi m.in. o badania okresowe i uprawnienia szczególnie pracowników odpowiedzialnych za bezpieczeństwo ruchu kolejowego. Część rozwiązań już obowiązuje, a w dniu w którym rozmawiamy, niektóre jeszcze są w trakcie uchwalania przez parlament.

Po ustaniu zagrożenia koronawirusem system kolejowy z pewnością będzie potrzebował wsparcia. Dlatego jesteśmy w stałym kontakcie z Ministrem Infrastruktury, przewoźnikami i Marszałkami województw. Od operatorów i zamawiających usługi publicznego transportu zbiorowego zbieramy informacje i opinie, tak by wspólnie wypracować odpowiednie sposoby pomocy w najbliższej przyszłości. Należy pamiętać, że sytuacja jest dynamiczna, dlatego cały czas reagujemy na bieżące potrzeby rynku.

Takie działania wpisują się w, wydaje się najważniejszą dyrektywę UTK- obszar bezpieczeństwa. Kolej już jest bezpieczna, co zrobić jednak, aby była jeszcze bezpieczniejsza?

W ostatnim czasie o bezpieczeństwie mówimy w innym kontekście niż zazwyczaj – o bezpieczeństwie rozumianym jako zabezpieczenie pasażerów i personelu kolejowego przed zagrożeniem koronawirusem. Jednak oczywiście nie należy zapominać o działaniach, które pozwolą zmniejszyć liczbę wypadków.

Pamiętajmy, że kolej jest najbezpieczniejszym środkiem transportu lądowego. Ubiegły rok to najmniejsza liczba wypadków na kolei od lat. Miernik wypadkowości (stosunek liczby wypadków do pracy eksploatacyjnej) osiągnął w 2019 r. najniższy dotychczas notowany poziom – 2,19.

W 2019 r. na sieci kolejowej doszło do 554 wypadków. Niemal 30% stanowiły potrącenia osób, które przechodziły przez tory w miejscu niedozwolonym (165). Największą grupą (37%) niebezpiecznych zdarzeń były wypadki przejazdach – 205. Na przejazdach i przejściach zginęło 65 osób. W tym 15 osób to ofiary wśród pieszych na strzeżonych przejazdach i przejściach. Liczba ofiar śmiertelnych takich zdarzeń wzrosła o 14 w porównaniu z rokiem 2018 r. Pamiętajmy, że dane nie są jeszcze ostateczne i mogą się zmienić.

W tym roku z inicjatywy UTK rozpoczną się testy nowoczesnych systemów monitoringu, które automatycznie wychwycą łamanie przepisów przez kierowców. Urządzenia te poza rejestracją naruszeń kodeksu drogowego, mogą np. poprzez podświetlenie znaków ostrzegać kierujących o tym, że za szybko zbliżają się do przejazdu. System będzie miał możliwość pracy bez dodatkowego zasilania – dzięki energii wiatrowej i słonecznej,

Jeśli testy systemu zakończą się pozytywnie, to rozpoczną się prace nad zmianami w prawie i montażem urządzeń. Pełne wdrożenie sytemu na wszystkich przejazdach kategorii D i zmiana świadomości kierowców powinny pozwolić na ograniczenie wypadków na przejazdach tej kategorii o około 20%.

W zeszłym roku było mniej skarg dotyczących bezpieczeństwa. Z czego wynika taki trend?

W 2019 r. do UTK wpłynęły 393 skargi dotyczących bezpieczeństwa. Trend rzeczywiście jest spadkowy, bo w porównaniu z 2018 r. było ich o 37 mniej. Dane odnośnie liczby zdarzeń wskazują, że kolej staje się bezpieczniejsza. Ten trend może uwidaczniać się także w liczbie skarg. Pamiętajmy, że na kolei realizowane są wielomilionowe inwestycje, dzięki którym powstają nowoczesne dworce i perony, zwiększa się dostępność kolei dla osób z niepełnosprawnością i o ograniczonej możliwości poruszania się, jeździmy nowym i zmodernizowanym taborem.

Nadal stawiacie również na innowacje – powstała na przykład aplikacja do zgłaszania nieprawidłowości na kolei?

Od połowy stycznia tego roku dostępna jest bezpłatna aplikacja mobilna umożliwiająca zgłaszanie nieprawidłowości związanych z bezpieczeństwem w ruchu kolejowym. Stworzony przez Urząd Transportu Kolejowego „Bezpiecznik” można pobrać na smartfony z systemami operacyjnymi Android i iOS. Za pośrednictwem aplikacji przez pierwszy miesiąc jej działania do UTK trafiło ponad 50 zgłoszeń.

Dzięki aplikacji można zgłosić nieprawidłowości, które zaobserwujemy w trakcie podróży pociągiem, czy przechodząc lub przejeżdżając w pobliżu torów. „Bezpiecznik” umożliwia także zadanie pytania i kontakt z infolinią UTK.

Zachęcam do pobierania i korzystania z aplikacji. Jednocześnie przypominam,  by zgłoszenia przesyłać w sposób rozważny, tak aby aktywność i odpowiedzialna postawa użytkowników miały realny wpływ na  poprawę bezpieczeństwa transportu kolejowego.

Nie zaniedbujecie również sfery edukacji – Rogatek wrócił…

W ostatnim czasie – w związku z epidemią koronawirusa – przygodę z Kampanią Kolejowe ABC można rozpocząć w domu. Rogatek – sympatyczny nosorożec, który jest bohaterem naszej akcji pomaga w edukacji zdalnej. Włączyliśmy się aktywnie w inicjatywę #zotańwdomu. Rodzice i nauczyciele mogą skorzystać z bezpłatnych materiałów edukacyjnych na temat bezpieczeństwa kolejowego.

Z myślą o nauce w domu udostępniliśmy aplikację multimedialną, która wykorzystywana jest w trakcie zajęć Kampanii Kolejowe ABC w przedszkolach i szkołach. Cały czas można pobrać na smartfony grę Kolejowe ABC, obejrzeć programy edukacyjne Myszka w paski i Twoja Kolej.

Wszystkie te materiały edukacyjne dostępne są na stronie internetowej Kampanii (https://kolejoweabc.pl/). Różnorodność przygotowanych zadań pozwala je zmieniać i dostosować do grupy wiekowej. Edukacja w tym zakresie z pewnością przyczyni się do poszerzenia wiedzy najmłodszych, a przede wszystkim umili spędzony czas w domu.

Warto podkreślić, że w ramach Kampanii Kolejowe ABC od 2107 r. edukatorzy UTK odwiedzili blisko 400 szkół i przedszkoli, w których przeprowadzili lekcje dla ponad 12 tys. dzieci. Ponad 15 mln widzów obejrzało spoty z nosorożcem Rogatkiem w telewizji, a prawie 14 mln – w internecie. Ponad 21 tys. osób wzięło udział w piknikach edukacyjnych organizowanych w różnych miastach Polski.

Na koniec pytanie o IV Pakiet Kolejowy i współpracę z Agencją Kolejową UE (ERA). Proszę przybliżyć jej główne założenia?

IV pakiet kolejowy obowiązuje już w części krajów Wspólnoty. W Polsce wchodzi w życie 16 czerwca tego roku. To wyzwanie dla całego rynku kolejowego, dla Agencji Kolejowej Unii Europejskiej, dla regulatorów w poszczególnych krajach unijnych oraz dla przedsiębiorców kolejowych.

W znacznej mierze otwiera on rynki krajowe na usługi świadczone przez zagranicznych przewoźników oraz zbliża i ujednolica wymagania i procedury istniejące w poszczególnych państwach członkowskich. Jeśli chodzi o filar techniczny to zamiany obejmą takie zagadnienia jak: jednolity certyfikat bezpieczeństwa, zezwolenie na wprowadzenie pojazdu do obrotu, preautoryzacja ERTMS, monitorowanie krajowych władz bezpieczeństwa oraz jednostek notyfikowanych. Branża kolejowa powinna odczuć uporządkowanie przepisów krajowych, deregulację w postaci likwidacji świadectw dopuszczenia do eksploatacji typu i szansę dla rodzimych producentów taboru na łatwiejszą ekspansję na terenie Europy.

Ważne znaczenie w tym obszarze ma współpraca Agencji Kolejowej Unii Europejskiej ze wszystkimi podmiotami kolejowymi poszczególnych państw UE, w tym również z UTK. W związku z tym 24 września 2019 r. podpisałem z Dyrektorem Agencji Kolejowej – Josefem Doppelbauerem porozumienie o współpracy. Na jego mocy UTK będzie przekazywać Agencji stanowiska co do spełnienia wymagań krajowych w procesach udzielenia jednolitych certyfikatów bezpieczeństwa i zezwoleń na wprowadzenie pojazdów do obrotu. Ponadto, eksperci UTK będą wraz z pracownikami Agencji oceniać dokumentację w zakresie zgodności z TSI czy wspólnych metod oceny bezpieczeństwa. Mowa tu o tzw. puli ekspertów.

Mam nadzieję, że sytuacja związana z epidemią koronawirusa nie wpłynie na przyjęty harmonogram wprowadzania zmian w europejskim systemie kolejowym. Przed nami bardzo pracowity okres. Jest wiele do zrobienia – wszystko po to, żeby kolej była jeszcze bezpieczniejszym i konkurencyjnym środkiem transportu.